Strefa Czystego Transportu w Krakowie już obowiązuje

Od 1 stycznia 2026 roku w Krakowie formalnie zaczęła obowiązywać Strefa Czystego Transportu. To jedno z największych tego typu rozwiązań w Polsce. Strefa obejmuje około 60% powierzchni miasta, czyli niemal cały obszar wewnątrz IV obwodnicy. Kraków jest drugim po Warszawie miastem w kraju, które wdrożyło tak szerokie ograniczenia dla ruchu pojazdów spalinowych.

Jakie samochody mogą wjechać do SCT bez ograniczeń

Zgodnie z uchwałą Rady Miasta Krakowa, podstawowym kryterium dopuszczenia do strefy są normy emisji spalin lub rok produkcji pojazdu:

• samochody benzynowe (także z LPG) – norma Euro 4 lub rok produkcji 2005 i nowsze,
• samochody osobowe z silnikiem Diesla (do 3,5 t) – norma Euro 6 lub rok produkcji 2014 i nowsze (maksymalnie 12-letnie),
• ciężkie pojazdy z silnikiem Diesla – norma Euro 6 lub rok produkcji 2012 i nowsze.

Pojazdy zarejestrowane w Polsce, które spełniają te wymagania, nie muszą być dodatkowo zgłaszane. System identyfikuje je automatycznie na podstawie danych CEPiK. Inaczej jest w przypadku aut zarejestrowanych za granicą. Nawet jeśli spełniają normy, muszą zostać zgłoszone do systemu SCT.

Starsze auta – wjazd możliwy, ale za opłatą

Dla pojazdów niespełniających norm przewidziano trzyletni okres przejściowy (2026–2028), w którym możliwy jest wjazd po uiszczeniu opłat:

• 2,50 złotych za godzinę,
• opłata dzienna – w 2026 roku 5 zł (ważna do końca dnia), a w 2027 roku 15 złotych (ważna 6 godzin),
• abonament miesięczny – w 2026 roku 100 złotych, w 2027 roku 250 złotych, a w 2028 roku 500 złotych.

Po 31 grudnia 2028 roku możliwość wykupu opłat zniknie. Do strefy będą mogły wjeżdżać wyłącznie pojazdy spełniające normy emisji lub objęte ustawowymi zwolnieniami.

Kto jest zwolniony z zakazu i opłat

Uchwała przewiduje szeroki katalog wyłączeń, jednak w większości przypadków wymagają one wcześniejszej rejestracji pojazdu w systemie SCT. Zwolnienia obejmują m.in.:

• osoby z niepełnosprawnościami posiadające unijną kartę parkingową,
• pojazdy dowożące pacjentów do placówek medycznych finansowanych ze środków publicznych (rehabilitacja, dializy, chemioterapia, radioterapia),
• pojazdy specjalne (np. maszyny budowlane, pojazdy techniczne, kampery, food trucki),
• pojazdy zabytkowe.

Szczególne uprawnienia otrzymali mieszkańcy Krakowa. Osoby zameldowane w mieście i rozliczające tu podatki mogą bezterminowo korzystać z samochodów niespełniających norm, pod warunkiem że nabyły je przed 26 czerwca 2025 roku. Również w tym przypadku konieczna jest rejestracja pojazdu i okresowe odnawianie uprawnienia.

Kontrola i jakość powietrza

Wjazd do SCT jest monitorowany głównie automatycznie, za pomocą 127 kamer odczytujących numery rejestracyjne i porównujących je z bazą danych. Opłaty można wnosić online, w punktach Zarządu Dróg Miasta Krakowa oraz w specjalnych strefomatach.

Władze miasta oraz organizacje ekologiczne wskazują, że transport drogowy pozostaje jednym z podstawowych źródeł zanieczyszczeń w Krakowie. Według analiz Krakowskiego Alarmu Smogowego, w 2023 roku w żadnym z 44 badanych punktów nie spełniono rekomendacji WHO dla średniorocznego stężenia NO₂ (10 µg/m³). Nowe normy unijne, które od 2030 roku mają wynosić 20 µg/m³, były spełnione jedynie w trzech lokalizacjach.

Zanieczyszczenia komunikacyjne są powiązane z chorobami układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, a także z negatywnym wpływem na dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze.

Kontrowersje i spór prawny

Jednocześnie SCT budzi silny sprzeciw części mieszkańców i samorządów ościennych. Krytycy wskazują, że w 2025 roku (według danych GIOŚ) w Krakowie nie odnotowano ani jednego dnia z przekroczeniem norm NO₂, co podważa główną przesłankę ustawową wprowadzenia strefy. Podnoszone są również argumenty społeczne i ekonomiczne: ograniczenie dostępności usług, dyskryminacja osób spoza miasta oraz wysokie koszty wdrożenia (ok. 8 mln złotych wydanych i zaplanowanych na system oraz promocję).

Uchwała została zaskarżona, a 14 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ma rozpatrzyć skargi. Orzeczenie będzie jednak nieprawomocne i nie wstrzyma obowiązywania przepisów.

W Unii Europejskiej funkcjonuje już ponad 320 Stref Czystego Transportu, a do 2030 roku ma być ich ponad 500. W Polsce podobne rozwiązania wdrożyła Warszawa, a kolejne miasta (m.in. Katowice i Szczecin) są na różnych etapach przygotowań.