104 mecze, miliony czajników i klimatyzowane stadiony. Energetyczny rollercoaster Mundialu 2026

Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2026, rozgrywane na stadionach USA, Kanady i Meksyku, przejdą do historii nie tylko ze względu na rekordową liczbę 48 drużyn i 104 meczów. Z perspektywy transformacji energetycznej turniej ten staje się przykładem kontrowersji związanych z deklaracjami klimatycznymi organizatorów, gigantycznego śladu węglowego transportu lotniczego oraz bezprecedensowego wyzwania dla operatorów sieci elektroenergetycznych po obu stronach Atlantyku.

Gdy w 2022 roku przed turniejem w Katarze prezydent FIFA Gianni Infantino apelował do kibiców o „pokazanie zielonej kartki dla planety”, federacja promowała wydarzenie jako całkowicie neutralne pod względem emisji CO₂. Szybko okazało się to marketingową fikcją, co oficjalnie potwierdziła szwajcarska Komisja ds. Uczciwości, nakazując FIFA zaprzestanie wysuwania bezpodstawnych twierdzeń o neutralności klimatycznej w przyszłości[1]. Cztery lata później, w trakcie rozgrywek w Ameryce Północnej, temat neutralności klimatycznej nie jest już eksponowany w komunikacji FIFA.

Ślad węglowy porównywalny z emisjami niewielkiego państwa

Niezależne analizy instytutów badawczych nie pozostawiają złudzeń. Opublikowany raport „FIFA’s Climate Blind Spot”, przygotowany we współpracy z m.in. Scientists for Global Responsibility oraz Environmental Defense Fund, wskazuje na istotną rozbieżność między deklaracjami a skutkami organizacyjnymi turnieju.

Według ostrożnych szacunków turniej wygeneruje co najmniej 9 milionów ton ekwiwalentu dwutlenku węgla. Co gorsza, eksperci ostrzegają, że w mniej optymistycznych scenariuszach wartość ta może wzrosnąć nawet do 15 milionów ton CO₂e. Nieco innych danych dostarcza francuska firma Greenly, specjalizująca się w obliczaniu śladu węglowego. Zgodnie z jej szacunkami emisje generowane w związku z turniejem zamkną się w wartości 7,8 mln ton CO₂. Choć wspomniane liczby są różne, co wynika z odmiennej metodologii estymacji, każda z nich oznacza jedno – tegoroczny mundial wygeneruje od dwóch do trzech razy więcej gazów cieplarnianych niż turniej w Katarze (gdzie oficjalny bilans FIFA wyniósł ok. 3,8 mln ton CO₂) i wielokrotnie przewyższy średnią z lat 2010–2022 (ok. 4,7 mln ton).

W zaledwie pięć i pół tygodnia turnieju do atmosfery trafi tyle gazów cieplarnianych, ile niemal milionowy Cypr emituje przez cały rok. Poniższe zestawienie obrazuje strukturalną skalę zmian, jaka dokonała się w formacie mistrzostw i jej bezpośrednie przełożenie na środowisko.

Parametr / Edycja turnieju	Katar 2022 (dane oficjalne)	USA, Kanada, Meksyk 2026 (szacunki)	Średnia z lat 2010–2022
Liczba drużyn	32	48	32
Liczba meczów	64	104	64
Liczba widzów	ok. 3,4 mln	ponad 6 mln	ok. 3-3,5 mln
Liczba miast-gospodarzy	5	16	11-12
Szacowany ślad węglowy	ok. 3,8 mln t CO₂	7,8 – 9,0 mln t CO₂e (do 15 mln w czarnym scenariuszu)	ok. 4,7 mln t CO₂
Główny czynnik emisyjny	Budowa stadionów, infrastruktura miejska	Transport lotniczy (ok. 87% całkowitego śladu)	Zbalansowany (logistyka i infrastruktura)

Jak zauważa Alexi Normand, założyciel Greenly, w rozmowie z norweskim dziennikiem „Aftenposten”: „Wszystkiego będzie więcej. Znacznie więcej podróży, z większych odległości. Jest więcej meczów, więcej widzów, a nawet lokalne podróże odbywają się samolotem”.

O spodziewanym bardzo wysokim poziomie emisji decyduje przede wszystkim skala i geografia. Aż 48 drużyn zamiast 32, 104 mecze zamiast 64 oraz ponad 6 milionów widzów. To wszystko dzieje się tak pomimo faktu, że USA, Kanada i Meksyk w dużej mierze korzystają z już istniejących stadionów, dzięki czemu emisje związane z budową nowych obiektów zostały zredukowane. Problem ma charakter strukturalny. Przyjęto model gigantycznych, globalnych rozgrywek pozbawionych zrównoważonych alternatyw transportowych. W przeciwieństwie do Europy czy Azji, Ameryka Północna nie dysponuje rozbudowaną siecią kolei dużych prędkości, co ogranicza dostępność alternatywnych środków transportu.

Wysoki wskaźnik emisji lotniczych

Najistotniejszym źródłem emisji związanych z mundialem jest logistyka. Według raportu Greenly, same podróże kibiców (loty transkontynentalne oraz przemieszczanie się między 16 miastami-gospodarzami) będą stanowić aż 87% całego śladu węglowego imprezy. Transport lotniczy – według różnych szacunków – wygeneruje od 7,7 do kilkunastu milionów ton CO₂. Jest to równoznaczne ze wzrostem emisji z lotów o 160–325% w porównaniu z wcześniejszymi turniejami.

Choć podróże samych drużyn i sztabów są mniejszą częścią ogólnego bilansu, dobrze ilustrują skalę wyzwań związanych z logistyką turnieju. Przykładem jest reprezentacja Anglii, która jako bazę wybrała Kansas City, a mecze fazy grupowej rozgrywa w Dallas, Bostonie i New Jersey. Przy schemacie „baza – mecz – baza” oznacza to konieczność wylatania prawie 9 tysięcy kilometrów jeszcze przed fazą pucharową.

Innym przykładem napięcia między deklaracjami klimatycznymi a praktyką jest reprezentacja Norwegii. Narodowa federacja zadeklarowała w 2025 roku, że do 2030 roku zredukuje swoje emisje CO₂ o 55%. Jeden z norweskich piłkarzy, Morten Thorsby – założyciel proekologicznej inicjatywy „We Play Green” – publicznie cieszył się po losowaniu, że stadiony fazy grupowej dla Norwegii położone są blisko siebie (Boston i Nowy Jork).

Tymczasem działacze norweskiej federacji na bazę dla swoich „Wikingów” wybrali oddalone o setki kilometrów Greensboro w Karolinie Północnej. Jaki dało to efekt? Loty prywatnymi samolotami z bazy na każdy mecz i z powrotem wygenerują w samej fazie grupowej dystans rzędu 5,5 tysiąca kilometrów.

Ekstremalne upały i energochłonne klimatyzowanie stadionów

Turniej w 2026 roku zderza się bezpośrednio z namacalnymi skutkami zmian klimatycznych. Amerykański National Weather Service ostrzega, że temperatury w każdym regionie USA przekraczają historyczne średnie dla czerwca i lipca.

Analizy parametrów WBGT (temperatury mokrego termometru, uwzględniającej m.in. wilgotność, nasłonecznienie i wiatr) wskazują, że co najmniej 26 meczów rozgrywanych jest w warunkach przekraczających 26°C WBGT, co wymaga obowiązkowych przerw na nawodnienie. Jakby tego było mało, badania dr Madeleine Orr z Uniwersytetu w Toronto wskazują, że w 14 z 16 miast-gospodarzy średnie wskaźniki WBGT przekraczają krytyczną granicę 28°C – poziom, przy którym międzynarodowy związek piłkarzy Fifpro rekomenduje wręcz zawieszanie meczów z powodu skrajnego zagrożenia zdrowia zawodników i sędziów.

Aby chronić piłkarzy, trzy z najbardziej narażonych na upały miast – Houston, Dallas oraz Atlanta – zdecydowały się na pełne klimatyzowanie dużych obiektów sportowych. Chociaż rozwiązanie to chroni zdrowie na murawie, z perspektywy elektroenergetycznej oznacza istotny wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną, zasilaną w dużej mierze z amerykańskiego, wciąż opartego na paliwach kopalnych miksu energetycznego. Zamknięte, klimatyzowane stadiony stają się tym samym kolejnymi źródłami pośrednich emisji w globalnym łańcuchu turnieju.

Najniższa emisyjność transmisji w historii

Zupełnie inna, niezwykle ciekawa dynamika energetyczna towarzyszy turniejowi po drugiej stronie ekranów telewizorów (zwłaszcza w Europie). Brytyjski operator systemu przesyłowego NESO opublikował szczegółowe prognozy dotyczące wpływu transmisji meczowych na krajowy system elektroenergetyczny[2]. Pokazują one ogromną transformację technologiczną, jaka dokonała się w naszych domach.

Z danych NESO wynikają trzy fundamentalne wnioski:

• Zielony miks w gniazdkach – tegoroczny turniej będzie napędzany najczystszą energią elektryczną w historii transmisji sportowych. Szacuje się, że w Wielkiej Brytanii od 40% do 50% energii zużywanej podczas oglądania meczów pochodzi ze źródeł odnawialnych. To diametralna różnica w porównaniu z Mundialem w USA w 1994 roku, kiedy europejskie telewizory były zasilane niemal wyłącznie energią z węgla.
• Efektywność energetyczna – dzięki upowszechnieniu nowoczesnych ekranów oraz urządzeń o wysokiej klasie energooszczędności, gospodarstwa domowe zużyją o 20% mniej energii na oglądanie meczów niż w 1998 roku (gdy Szkocja po raz ostatni grała na Mundialu). I to pomimo faktu, że populacja wzrosła w tym czasie o 11 milionów obywateli.
• Efekt skali turnieju – choć pojedyncze mecze są bardziej energooszczędne, to z powodu zwiększenia liczby spotkań do 104 łączny popyt na energię w trakcie całego turnieju znacząco wzrośnie.

Nocne skoki napięcia pod kontrolą magazynów energii

Z perspektywy inżynierów sieciowych największym wyzwaniem są tzw. TV pickups – nagłe skoki zapotrzebowania na moc w przerwach i tuż po zakończeniu meczów, wywołane masowym włączaniem czajników (często dla kofeinowego wzmocnienia w nocy), otwieraniem lodówek czy uruchamianiem świateł przez miliony ludzi jednocześnie.

Z powodu różnicy czasu mecze w Ameryce Północnej transmitowane są w Europie późnym wieczorem, a nawet w środku nocy (np. mecze o 22:00 czy 02:00 w nocy). W okresach, gdy naturalne bazowe zapotrzebowanie na energię w miastach gwałtownie spada, mecze reprezentacji narodowych generują anomalne, nocne piki. Spójrzmy na dane dla Wysp Brytyjskich:

• Przeciętny mecz fazy grupowej Anglii czy Szkocji generuje skok o 600 MW (równowartość jednoczesnego zapotrzebowania miast Glasgow i Leeds razem wziętych).
• Najbardziej wyczekiwane spotkania otwarcia mogą podbić sieć nawet o 800 MW (więcej niż wynosił rekordowy skok o wielkości 600 MW podczas finału w 1966 roku).

Historyczny rekord zapotrzebowania w Wielkiej Brytanii wciąż należy do półfinału z Niemcami z 1990 roku, kiedy po niestrzelonym rzucie karnym sieć odnotowała nagły skok o 2800 MW (ponad milion włączonych czajników w jednej sekundzie).

Jak radzą sobie z tym współcześni operatorzy? W dobie odchodzenia od elastycznych, ale emisyjnych elektrowni gazowych, bardzo ważną rolę w bilansowaniu systemu odgrywają wielkoskalowe farmy bateryjne oraz elektrownie szczytowo-pompowe. Tych pierwszych jest na Wyspach coraz więcej, a drugie są istotnym elementem miksu energetycznego Szkocji (przykłady to Cruachan Power Station czy Foyers Power Station). Podobne rozwiązania stosuje się na całym świecie. To właśnie te technologie pozwalają na błyskawiczne (w ułamkach sekund) ustabilizowanie częstotliwości sieci, gdy miliony kibiców jednocześnie odchodzą od telewizorów.

O czym jeszcze warto pamiętać?

Przedstawione dane nie wyczerpują argumentów w debacie o wpływie Mistrzostw Świata w piłce nożnej 2026 na środowisko. Inne ciekawe informacje zebraliśmy w podpunktach:

• Aż 13 z 16 stadionów mundialowych w USA, Kanadzie i Meksyku korzysta z czystej energii (poprzez instalacje on-site, kontrakty PPA lub miks lokalnej sieci). Przykładowo dach MetLife Stadium został wyposażony w tzw. Solar Ring składający się z ok. 1350 paneli fotowoltaicznych, z kolei Lincoln Financial Field posiada gigantyczną instalację z ponad 11 tysięcy paneli słonecznych oraz zintegrowane mikro-turbiny wiatrowe zamontowane bezpośrednio na konstrukcji areny.
• Wiele stadionów w USA i Kanadzie na co dzień korzysta ze sztucznej nawierzchni. FIFA jednak bezwzględnie wymusiła na czas turnieju instalację hybrydowej trawy naturalnej. W warunkach suszy i upałów panujących w Ameryce Północnej nawodnienie tych obiektów wymaga dziesiątek tysięcy litrów wody dziennie na każdy obiekt.
• W przeciwieństwie do mundiali sprzed dwóch dekad, znaczna część transmisji odbywa się dziś za pośrednictwem platform streamingowych, które angażują energochłonne centra danych, sieci telekomunikacyjne i infrastrukturę chmurową. Choć ich udział pozostaje znacznie mniejszy niż transportu lotniczego, eksperci wskazują, że wraz ze wzrostem liczby widzów online stają się one coraz ważniejszym elementem całkowitego bilansu energetycznego turnieju.
• Krytycy zwracają uwagę, że problem nie ogranicza się do logistyki turnieju. Wątpliwości budzi również współpraca FIFA z przedsiębiorstwami związanymi z sektorem paliw kopalnych.
• Skala emisji staje się jeszcze bardziej widoczna w porównaniu z innymi wydarzeniami sportowymi. Szacunki wskazują, że ślad węglowy Mundialu 2026 może być kilkukrotnie wyższy od emisji związanych z organizacją igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 roku[3].

Logistyczny absurd na stulecie mundialu

Czy FIFA wyciągnie wnioski z północnoamerykańskiego kryzysu klimatycznego? Oficjalne plany na kolejny turniej pokazują, że federacja zamierza pójść nawet o krok dalej w rozdrabnianiu geograficznym imprezy.

Kolejne Mistrzostwa Świata w 2030 roku – decyzją nadzwyczajnego kongresu FIFA z grudnia 2024 roku – zorganizują wspólnie Hiszpania, Portugalia i Maroko. Choć sam trzon iberyjsko-marokański jest zwarty geograficznie, to najbardziej emisyjnym elementem projektu stanie się decyzja o rozegraniu trzech pierwszych meczów turnieju w Ameryce Południowej – po jednym spotkaniu ugościć mają Argentyna, Urugwaj i Paragwaj. W ten sposób federacja zamierza uczcić setną rocznicę pierwszego mundialu (rozegranego w 1930 roku w Urugwaju).

Z punktu widzenia logistyki i śladu węglowego oznacza to, że wybrane drużyny oraz ich kibice będą musieli rozegrać mecz otwarcia na półkuli południowej, a następnie odbyć natychmiastowy, transatlantycki lot do Europy lub Afryki Północnej. Taki podział sprawi, że transport lotniczy – który już w 2026 roku generuje blisko 90% śladu węglowego imprezy – za cztery lata zostanie obciążony dodatkowymi tysiącami kilometrów przymusowych lotów międzykontynentalnych. Kolejnym wyzwaniem będzie mundial w 2034 roku, kiedy to co prawda organizacja mundialu przypadnie Arabii Saudyjskiej, ale wcale nie oznacza to niskiej emisyjności imprezy. Warto pamiętać o skrajnych temperaturach na Półwyspie Arabskim, które niechybnie zakończą się masowym, energochłonnym klimatyzowaniem stadionów na jeszcze większą skalę niż w Katarze. Czy do tego czasu Arabia Saudyjska spełni swoje założenia wyrażone w planie Vision 2030 (zwiększenie udziału energii odnawialnej do 50% w krajowym miksie energetycznym)? Tego nie wiemy, ale już możemy patrzeć krytycznie na kolejne pomysły dotyczące organizacji Mistrzostw Świata w piłce nożnej.

Dwie strony energetycznego medalu

Mundial 2026 rzuca światło na potężny rozdźwięk w dzisiejszym świecie energii i klimatu. Z jednej strony widzimy imponujący postęp po stronie konsumpcji i infrastruktury sieciowej: czystszą energię z OZE, efektywne urządzenia końcowe oraz zaawansowane magazyny energii radzące sobie z nocnymi wahaniami popytu. Z drugiej strony, centralnie sterowany biznes sportowy w wydaniu FIFA reprezentuje ograniczone uwzględnienie aspektów klimatycznych.

Turniej ten bezlitośnie udowadnia, że bez sztywnych regulacji klimatycznych oraz realnego rozliczania federacji i reprezentacji z ich zielonych obietnic, globalny sport może pozostać istotnym źródłem emisji związanych z globalną mobilnością.

---

[1] https://www.sportresolutions.com/news/swiss-fairness-commission-finds-fifa-made-false-statements-that-qatar-world-cup-was-carbon-neutral?utm_source=chatgpt.com

[2] https://www.neso.energy/news/neso-ready-record-electricity-demand-during-biggest-ever-fifa-world-cup

[3] https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2026/06/12/2026-world-cup-a-climate-disaster-in-the-making_6754380_23.html