Wąskie gardła świata. Dlaczego Cieśnina Ormuz wpływa na ceny paliw w Polsce?
Od końca lutego na Bliskim Wschodzie trwa wojna USA i Izraela z Iranem. Nowe informacje o Cieśninie Ormuz dopływają do nas praktycznie codziennie. Dlaczego cieśnina stała się wąskim gardłem w światowym transporcie ropy? Czy przedłużający się konflikt może wpłynąć negatywnie nie tylko na ceny, ale także bezpośrednio na polski łańcuch dostaw? To istotne pytania z perspektywy branży energetycznej.
Wąskie gardło w liczbach
Cieśnina Ormuz ma od 55 do 95 kilometrów szerokości, a w najwęższym miejscu tylko 39 kilometrów, to jednak sam szlak morski, którym mogą poruszać się statki, jest znacznie węższy, ma około 3 kilometrów szerokości.[1] Zestawiając to z rozmiarem tankowców, wąskie gardło staje się jeszcze węższe. Tutaj obraz, a dokładniej zdjęcie satelitarne mówi więcej niż tysiąc słów.
Historia kołem się toczy
Konflikty nad cieśniną nie są zresztą znakiem naszych czasów. Już w 1507 roku portugalski dowódca Afonso de Albuquerque zdobył wyspę Ormuz, wybudował na niej twierdzę i wprowadził system cartazów, czyli płatnych zezwoleń na przepływ.[2] Każdy statek handlowy musiał wykupić taki dokument, w przeciwnym razie ryzykował konfiskatę ładunku. Portugalczycy kontrolowali w ten sposób handel w Zatoce Perskiej przez ponad sto lat, aż do 1622 roku, kiedy stracili wyspę na rzecz Persów wspieranych przez Anglików. Zmieniły się towary, bo zamiast jedwabiu i pereł przez cieśninę płynie dziś ropa. Mechanizm pozostał jednak ten sam. Kto kontroluje wąskie gardło, ten dyktuje warunki całemu szlakowi.[3] Szlak morski przez Cieśninę Ormuz to droga eksportu, która musi pokonać ropa wyprodukowana nad Zatoką Perską. Oznacza to, że przez cieśninę przepływa codziennie 20 mln baryłek ropy, co stanowi aż 20 proc. światowego zapotrzebowania.[4] Nie jest to jednak odosobniony przypadek.
Nie tylko Ormuz
Napięcia wokół takich wąskich gardeł rosną również w innych częściach świata. Chiny rozpoczęły ćwiczenia z ostrą amunicją w Cieśninie Tajwańskiej.[5] Chociaż tutaj ryzyka biznesowe są zupełnie inne, bowiem na Tajwanie znajduje się fabryka TSMC, odpowiedzialna za produkcję półprzewodników dla globalnych liderów technologicznych,[6] to tak jak w przypadku Cieśniny Ormuz działa tu ta sama reguła. Nasuwa się pytanie, czy takich zależności nie można było uniknąć? Przecież agresywnej polityki w tych regionach można było się spodziewać. Odpowiedź na to pytanie nie jest oczywista. Wąskie gardła są efektem wieloletnich decyzji, czasami politycznych, czasami biznesowych. Spowodowało to, że produkcja najnowszych technologii w dużej mierze zależy dziś od stabilności wokół Tajwanu, a dostawy ropy od drożności Cieśniny Ormuz, gdzie niewielki, 3-kilometrowy szlak morski ma bezpośredni wpływ na ceny paliw w Polsce.
Wpływ na polski rynek
Jak ten wpływ wygląda w praktyce? Około połowa ropy przerabianej w rafineriach w Płocku i Gdańsku pochodzi z Arabii Saudyjskiej, a ta płynie do Europy właśnie przez Cieśninę Ormuz.[7] Gdy w kwietniu Saudi Aramco podniosło premię do ceny baryłki dla odbiorców w Europie z 2-4 do około 27 dolarów, rachunek zapłaciły także polskie rafinerie.[8] Do tego dochodzi sam rynek. Notowania ropy Brent reagują na każdy sygnał eskalacji, w połowie lipca wystarczył tydzień zaostrzenia konfliktu, aby baryłka podrożała o blisko 20 proc. i przekroczyła 90 dolarów. Efekt wzmacnia słabnący złoty, bo ropę kupujemy w dolarach, a dolar umocnił się wobec naszej waluty od początku roku o prawie 6 proc.[9] W hurcie oznaczało to podwyżkę o blisko 40 groszy na litrze diesla w zaledwie cztery dni.[10] Każdy incydent w cieśninie podnosi cenę, wliczając ryzyko, koszty frachtu i ubezpieczeń, a rurociągi omijające Ormuz są w stanie przejąć najwyżej 2,6 mln baryłek dziennie z 20 mln, które normalnie płyną tą drogą.[11] Im dłużej trwa blokada, tym mniejszy bufor zapasów i tym mocniej każda kolejna zła wiadomość przekłada się na ceny. Rynek nie wycenia już tego, co się stało, tylko to, co może się stać. Te niewielkie punkty zapalne mają potencjał na dalszą eskalację, która zdecydowanie wpłynęłaby na światową gospodarkę. Ceny paliw mogą dalej rosnąć. Jeżeli konflikty zaostrzą się, presja na wąskie gardła stanie się jeszcze wyższa, zwiększając niepewność całego łańcucha dostaw.
Pułapka dywersyfikacji
Czy można było tego uniknąć dzięki dywersyfikacji? Paradoks polega na tym, że saudyjska ropa w Płocku i Gdańsku to właśnie jej efekt, bo długoterminowy kontrakt z Saudi Aramco miał uniezależnić polskie rafinerie od surowca z Rosji.[12] Uciekając od jednego ryzyka, weszliśmy więc w drugie. To właśnie największa trudność: każdy kierunek dostaw ma swoje ograniczenia, a infrastruktura energetyczna zmienia się wolniej niż sytuacja geopolityczna. Dlatego w krótkim horyzoncie amortyzatorem pozostają rezerwy strategiczne, które Polska utrzymuje powyżej unijnego minimum 90 dni.[13]
Wnioski dla branży
Jaka natomiast płynie z tego lekcja? Pięćset lat temu przepustką przez cieśninę był portugalski cartaz. Dziś tę rolę pełni spokój na linii Waszyngton-Teheran, a w Cieśninie Tajwańskiej dobra wola Pekinu. Epoki i towary się zmieniają, zasada pozostaje ta sama: kto kontroluje wąskie gardło, ten pobiera opłatę. Co można w tej sytuacji zrobić? Najlepiej ograniczać swoją zależność od niego: dywersyfikować kierunki dostaw, utrzymywać rezerwy strategiczne powyżej wymaganego minimum i negocjować kontrakty długoterminowe z wpisaną elastycznością logistyczną. To niełatwe, ale takie jest właśnie realne zadanie dla branży energetycznej, ale też dla każdego, kto planuje łańcuch dostaw dalej niż na jeden kwartał.
[1] https://www.britannica.com/place/Strait-of-Hormuz; https://threelineshipping.com/strait-of-hormuz-how-wide-is-it/
[2] https://www.nybooks.com/online/2026/05/14/empires-of-flow-control-hormuz/
[3] https://newlinesmag.com/essays/how-the-strait-of-hormuz-became-the-worlds-most-contested-waterway/
[4] https://businessinsider.com.pl/gospodarka/polacy-utkneli-w-ciesninie-ormuz-to-najwieksze-zagrozenie/telhwfq; https://www.iea.org/about/oil-security-and-emergency-response/strait-of-hormuz
[5] https://www.scmp.com/news/china/military/article/3361554/pla-conducts-2-days-live-fire-drills-taiwan-strait-fujian-island
[6] https://www.techtimes.com/articles/321075/20260720/chinas-coast-guard-rehearses-blockade-tools-taiwan-plans-counter-drills.htm
[7] https://www.wnp.pl/energia/paliwa/saudi-aramco-mocno-podnosi-ceny-ropy-naftowej-decyzja-uderzy-tez-w-polske,1049885.html
[8] https://www.money.pl/mobility/saudi-aramco-podnosi-ceny-ropy-orlen-uspokaja-7272711770478816a.html
[9] Kursy średnie NBP, tabela A: 3,5963 zł za USD (2.01.2026) wobec 3,80 zł (24.07.2026); https://www.fxmag.pl/waluty/kursy-srednie-walut-nbp-cena-euro-dolara-tabela-a; https://biznes.wprost.pl/finanse-i-inwestycje/waluty/12396750/kursy-walut-24-lipca-2026-po-ile-dolar-euro-frank-i-funt.html
[10] https://superbiz.se.pl/wiadomosci/hurtowe-ceny-paliw-20072026-czas-na-oddech-dla-kierowcow-po-fali-silnych-podwyzek-aa-os6w-ZDRr-hkU1.html
[11] https://www.iea.org/about/oil-security-and-emergency-response/strait-of-hormuz
[12] https://www.pap.pl/aktualnosci/news,1049491,pkn-orlen-udzialy-w-rafinerii-lotosu-obejmie-saudi-aramco-czesc-stacji; https://www.chemiaibiznes.com.pl/artykuly/umowa-pkn-orlen-z-saudi-aramco-to-dalsza-dywersyfikacja-dostaw-ropy-naftowej
[13] https://www.money.pl/gospodarka/rezerwy-ropy-maja-kluczowe-znacznie-polsce-starcza-121-dni-7266627412687168a.html
Paulina Grochowska CEO, Członkini Zarządu Europol Gaz S.A, liderka Woman Forward
Radczyni prawna i menedżerka z wieloletnim doświadczeniem w sektorze energetycznym. Łączy wiedzę prawniczą z perspektywą zarządczą w procesach inwestycyjnych, strategii rozwoju oraz kluczowych decyzjach korporacyjnych spółek o strategicznym znaczeniu.
Dodaj komentarz