Cyfrowy Paszport Produktu i Rozporządzenie Bateryjne: fundament transparentnego i cyrkularnego przemysłu UE

Eksperckim okiem

Magdalena Pasik, Inżynierka Gospodarki Wodnej oraz Inżynierka Środowiska

Według ambitnych planów, w niedalekiej przyszłości każde urządzenie, ubranie, bateria czy mebel sprzedawane w Unii Europejskiej będzie mieć swój cyfrowy paszport – dostępny po zeskanowaniu kodu QR, tagu NFC lub innego nośnika danych, z informacjami o składzie, emisjach, możliwościach recyklingu, lokalizacji serwisu, a nawet historii napraw i modernizacji. Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) będzie swoistym „dowodem osobistym” produktu, obejmującym cały jego cykl życia – od wydobycia surowców, z których został wykonany, aż po moment, gdy stanie się odpadem i trafi do recyklingu lub ponownego użycia.

Jego wprowadzenie to nie tylko wymóg prawny wynikający z unijnego rozporządzenia ESPR oraz innych aktów prawnych wdrażających założenia Europejskiego Zielonego Ładu. To także odpowiedź na rosnące oczekiwania konsumentów, inwestorów i regulatorów dotyczące przejrzystości, odpowiedzialności środowiskowej oraz etycznego pozyskiwania surowców. DPP ma być narzędziem, które umożliwi świadome decyzje zakupowe, ułatwi naprawy i modernizacje, zwiększy efektywność procesów recyklingu, a producentom zapewni lepszą kontrolę nad łańcuchem dostaw i zgodność z wymogami ESG. Czym jest Cyfrowy Paszport Produktu i jakie wyzwania może generować? Postaram się na to krótko odpowiedzieć w niniejszym tekście.

Cyfrowy Paszport Produktu – czym jest i po co powstał?

Cyfrowy Paszport Produktu (Digital Product Passport, DPP) to zestandaryzowany, ustrukturyzowany zbiór danych przypisany do danego produktu, umożliwiający jego identyfikację i śledzenie w całym cyklu życia – od projektu, przez produkcję, użytkowanie i naprawy, aż po recykling.

Cyfrowy paszport produktu ma więc pełnić rolę kompleksowej karty informacyjnej, przypisanej indywidualnie do danego wyrobu. W zależności od branży i typu produktu będzie zawierał zestaw danych kluczowych dla jego identyfikowalności, przejrzystości środowiskowej i możliwości ponownego wykorzystania. Wśród typowych kategorii informacji znajdują się, m.in.:

• Skład materiałowy i struktura produktu, czyli szczegółowy wykaz zastosowanych materiałów, z rozróżnieniem na surowce pierwotne i wtórne (z recyklingu), a także wskazanie obecnych substancji niebezpiecznych zgodnie z wymogami REACH i innymi regulacjami.
• Pochodzenie i identyfikacja wytwórcy, dane o kraju i lokalizacji produkcji, warunkach środowiskowych, nazwie producenta lub importera, numerach identyfikacyjnych oraz rejestrach zgodnych z systemami GS1 lub UE.
• Cyfrowy zapis ścieżki produkcyjnej – dane o źródłach pochodzenia surowców, datach i etapach wytwarzania, przebiegu montażu oraz trasach zaopatrzeniowych w łańcuchu dostaw.
• Profil środowiskowy produktu – informacje o śladzie węglowym, zużyciu zasobów (wody, energii), emisjach, a także o możliwych działaniach konserwacyjnych i śladzie materiałowym w kontekście cyrkularności.
• Instrukcje dotyczące użytkowania końcowego – dokumentacja pozwalająca na naprawę, rozłożenie na części, modernizację lub bezpieczne zutylizowanie wyrobu. Uwzględnia to również dane o dostępności części zamiennych i kompatybilności z innymi systemami.
• Dowody zgodności i jakość – certyfikaty środowiskowe, deklaracje CE, oznaczenia norm ISO, dokumenty potwierdzające zgodność z wymogami ekoprojektu i bezpieczeństwa użytkowania.
• Logistyka i cykle życia – dane o środkach i trasach transportu, typie opakowania, a także o zmianach właściciela, jeśli produkt przeznaczony jest do wielokrotnego użycia lub zawiera elementy regenerowane.

W istocie paszport cyfrowy to nowoczesna metryka produktu – w założeniu wiarygodna, aktualizowana na bieżąco i powiązana z jego fizycznym odpowiednikiem. Udostępniana w sposób kontrolowany i zróżnicowany (dla konsumentów, służb kontrolnych, partnerów biznesowych), ma służyć jako narzędzie świadomej konsumpcji i odpowiedzialnej produkcji.

 Co istotne, dostęp do kluczowych danych będzie możliwy w prosty sposób – przy pomocy zwykłego smartfona, a część informacji będzie dostępna nawet bez połączenia z internetem. Dzięki temu cyfrowe paszporty produktów mają szansę stać się jednym z najważniejszych narzędzi wspierających przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, w której wartość surowców utrzymywana jest w obiegu tak długo, jak to możliwe.

Pomysł ten nie pojawił się przypadkiem. Paszport produktowy ma umożliwić wdrożenie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym (CEAP), zmniejszyć ilość odpadów i promować odpowiedzialną konsumpcję. Ma to być również źródło przejrzystej informacji dla konsumenrów, którzy zyskają dostęp do przejrzystych danych, a producenci – narzędzie do raportowania ESG, zarządzania produktem i surowcami wtórnymi.

Podstawy prawne: ESPR i rozporządzenie bateryjne

Cyfrowy Paszport Produktu (Digital Product Passport, DPP) nie jest futurystyczną koncepcją, lecz konkretnym i obowiązkowym narzędziem prawnym, osadzonym w unijnym systemie legislacyjnym. Fundamentem tej zmiany są dwa akty prawne, które w ostatnich latach diametralnie zmieniły podejście do odpowiedzialności producenta za cykl życia produktu: Rozporządzenie ESPR (2024/1781) oraz Rozporządzenie Bateryjne (2023/1542).

ESPR – kompleksowe ramy dla wszystkich produktów

Rozporządzenie ESPR – Ecodesign for Sustainable Products Regulation, obowiązujące od 18 lipca 2024 r., ustanawia nową, unijną ramę prawną dla ekoprojektowania niemal wszystkich produktów obecnych na rynku UE – nie tylko tych zużywających energię, jak w przypadku wcześniejszej dyrektywy 2009/125/WE, którą zastępuje. Kluczowym celem nowego aktu jest integracja zrównoważonych cech – takich jak trwałość, możliwość demontażu, ponownego użycia, recyklingu, a także niski ślad środowiskowy – bezpośrednio na etapie projektowania produktów.

ESPR wprowadza obowiązek opracowywania i udostępniania cyfrowych paszportów produktowych dla poszczególnych grup wyrobów, wskazywanych w aktach wykonawczych Komisji Europejskiej. Paszporty te mają formę cyfrową i zawierają dane dotyczące cech fizycznych, środowiskowych, surowcowych i eksploatacyjnych produktów – od momentu pozyskania materiałów po etap utylizacji.

W praktyce oznacza to, że każdy produkt objęty rozporządzeniem będzie musiał mieć unikalny, wspomniany już z resztą wyżej, identyfikator powiązany z bazą danych zawierającą m.in. jego skład, emisje, historię produkcji, instrukcje naprawy i dane o wpływie na środowisko. Dodatkowo paszport umożliwi organom celnym automatyczne sprawdzanie istnienia i autentyczności paszportów DPP dla importowanych produktów.

Na moment publikacji (sierpień 2025 r.), ESPR wciąż nie posiada przyjętych aktów delegowanych, które miałyby uszczegółowić wymogi dla poszczególnych grup produktów – np. tekstyliów, elektroniki czy mebli (pierwsze akty delegowane ESPR są spodziewane najwcześniej w 2026 r.). Oznacza to, że choć ogólny obowiązek paszportowania został już ustanowiony, konkretne formaty danych, zakresy informacji czy terminy wdrożenia pozostają w fazie projektowej. Mimo to, niektóre firmy już przygotowują się do nadchodzących obowiązków, wdrażając dobrowolne standardy branżowe i interoperacyjne. Jest to jak najbardziej rozsądne działanie, ponieważ opracowanie systemów przepływu takiej ilości danych jest ogromnym przedsięwzięciem logistycznym i może wpłynąć na działanie i sposoby zarządzania w Organizacjach. 

Harmonogram i sektorowy zasięg DPP

Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) nie zostanie wprowadzony jednocześnie dla wszystkich kategorii produktów. Zgodnie z planami Unii Europejskiej, obowiązek stosowania paszportu będzie rozszerzany stopniowo, w zależności od sektora i gotowości regulacyjnej. Priorytetowo potraktowano te branże, które generują znaczące ilości odpadów, mają wysoki ślad środowiskowy lub charakteryzują się złożonym łańcuchem dostaw, co utrudnia identyfikowalność składników i surowców.

Jako pierwsze objęto obowiązkiem DPP baterie przemysłowe o pojemności powyżej 2 kWh, baterie do pojazdów elektrycznych (EV) oraz lekkiego transportu (LMT). Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2023/1542, paszporty cyfrowe dla tych produktów będą obowiązkowe od 18 lutego 2027 roku.

Kolejnym sektorem wskazanym w ramach rozporządzenia ESPR są tekstylna, dla których obowiązek wprowadzenia DPP ma zacząć obowiązywać od 2028 roku. To odpowiedź na rosnące wyzwania środowiskowe związane z przemysłem odzieżowym – m.in. nadprodukcję, niski poziom recyklingu i nieprzejrzystość łańcuchów dostaw.

W dalszej kolejności, do 2030 roku, obowiązek stosowania paszportu ma objąć produkty elektroniczne, meble oraz sektor budowlany. Są to branże o wysokim potencjale do wdrażania rozwiązań cyrkularnych, w których DPP ma wspierać lepsze projektowanie, dłuższy cykl życia produktów, demontaż i odzysk materiałów.

W przygotowaniu są także rozszerzenia dla opakowań i chemikaliów, które zostaną uregulowane m.in. przez nowe rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) oraz aktualizowaną wersję rozporządzenia REACH. Choć nie określono jeszcze konkretnych dat wejścia w życie obowiązku DPP dla tych grup, trwają już intensywne prace nad opracowaniem odpowiednich ram prawnych i technicznych.

Ostateczny harmonogram wdrażania DPP będzie zależny od aktów delegowanych Komisji Europejskiej, które szczegółowo określą zakres danych, formaty, sposób prezentacji informacji i podział odpowiedzialności między producentami, importerami, dystrybutorami i użytkownikami końcowymi.

Rozporządzenie bateryjne – pierwszy obowiązkowy paszport DPP

Najbardziej zaawansowanym i konkretnym przypadkiem wdrożenia Cyfrowego Paszportu Produktu jest Rozporządzenie (UE) 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii, które weszło w życie 18 lutego 2024 r. Zastąpiło ono wcześniejszą dyrektywę 2006/66/WE i ustanowiło jednolite zasady dotyczące projektowania, oznakowania, produkcji, recyklingu i zarządzania informacją dla wszystkich baterii wprowadzanych na rynek UE – bez względu na ich zastosowanie czy skład chemiczny.

Szczególną rolę w tym rozporządzeniu odgrywa cyfrowy paszport baterii – pierwsza formalnie zdefiniowana wersja DPP, której stosowanie stanie się obowiązkowe od 18 lutego 2027 r. dla następujących kategorii produktów:

• baterie przemysłowe o pojemności większej niż 2 kWh,
• baterie do pojazdów elektrycznych (EV),
• baterie do lekkiego transportu (LMT) – m.in. rowerów elektrycznych, hulajnóg czy skuterów.

Paszport ten musi zawierać m.in. dane identyfikacyjne producenta, informacje o śladzie węglowym, zawartości materiałów z recyklingu, chemii i komponentach ogniw, parametrach technicznych, możliwości naprawy, demontażu i recyklingu oraz dane dla służb regulacyjnych – w tym informacje objęte ograniczonym dostępem (np. szczegóły budowy akumulatora). Informacje te muszą być trwale powiązane z produktem (np. przez kod QR) i dostępne przez cały jego cykl życia.

W kontekście braku przyjętych aktów delegowanych dla większości grup produktowych objętych rozporządzeniem ESPR szczególnego znaczenia nabierają normy branżowe, które dostarczają praktycznych wytycznych technicznych. Jedną z najważniejszych jest opracowana w Niemczech norma DIN DKE SPEC 99100, która stanowi kompleksowy przewodnik dla firm przygotowujących się do wdrożenia cyfrowego paszportu baterii zgodnego z wymogami rozporządzenia (UE) 2023/1542. Dokument ten określa szczegółową strukturę danych paszportu, w tym podział na poziomy dostępu (publiczny, ograniczony, wewnętrzny), wymagania dotyczące interoperacyjności systemów (z uwzględnieniem standardów takich jak GS1 Digital Link, EPCIS czy eFTI), a także zasady integracji z systemami zarządzania jakością i środowiskiem, takimi jak ISO 14001, EMAS czy analiza cyklu życia (LCA).

Co istotne, norma uwzględnia również zasady archiwizacji i aktualizacji danych w czasie rzeczywistym, wspierając ciągłość informacji przez cały cykl życia baterii. DIN 99100 jest dziś najpełniejszym dostępnym narzędziem operacyjnym dla producentów, importerów i integratorów systemów, którzy chcą zawczasu przygotować się do spełnienia obowiązków wynikających z unijnego prawa.

Praktyczne zastosowania DPP – korzyści dla firm i konsumentów

Cyfrowy Paszport Produktu to narzędzie, które ma potencjał zmienić sposób projektowania, produkcji, użytkowania i końcowego przetwarzania produktów. O ile jego potencjalne zastosowania i korzyści są szeroko opisywane w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym, w praktyce skuteczne wdrożenie DPP w firmach wymaga zmierzenia się z fundamentalnym wyzwaniem: niedoborem danych środowiskowych i surowcowych – zarówno w strukturze wewnętrznej przedsiębiorstwa, jak i w całym łańcuchu dostaw. Dla wielu organizacji, szczególnie tych działających w branżach złożonych produktowo (np. elektronika, baterie, moda, motoryzacja), oznacza to konieczność zbudowania od podstaw strategii pozyskiwania danych oraz ustanowienia obowiązków informacyjnych wobec dostawców.

Problem jest szczególnie widoczny w przypadku komponentów i półproduktów sprowadzanych spoza Unii Europejskiej – np. z Azji – gdzie transparentność w zakresie LCA, zawartości substancji niebezpiecznych, czy pochodzenia materiałów krytycznych (CRM) bywa ograniczona, a dane często nie są dokumentowane, nie istnieją w ustandaryzowanej formie lub nie są udostępniane z powodów handlowych czy regulacyjnych. Brak takich danych skutecznie blokuje możliwość zasilenia DPP treścią zgodną z wymaganiami rozporządzeń (np. Battery Regulation, ESPR), co stawia firmy w trudnej sytuacji regulacyjnej i reputacyjnej.

Dlatego wdrożenie DPP nie może być traktowane jako projekt informatyczny – to proces strategiczny, obejmujący:

• przegląd i reorganizację wewnętrznych zasobów danych produktowych i środowiskowych,
• weryfikację gotowości dostawców do współpracy (również pod kątem ESG i należytej staranności),
• definiowanie i egzekwowanie minimalnych wymagań informacyjnych w umowach handlowych,
• inwestycje w interoperacyjne systemy danych (np. PLM, LCA, ERP zintegrowane z DPP),
• oraz ustalenie wewnętrznych ról i odpowiedzialności w zakresie danych produktowych.

Korzyści dla firm

Pomimo wysokich kosztów początkowych, DPP przynosi szereg strategicznych korzyści. Przede wszystkim umożliwia mapowanie i śledzenie całego łańcucha wartości produktu – od surowców pierwotnych i wtórnych, przez produkcję i dystrybucję, aż po etap użytkowania i końca życia. Taka widoczność pozwala identyfikować wąskie gardła, optymalizować wykorzystanie zasobów, ograniczać straty materiałowe i emisje, a także lepiej zarządzać ryzykiem – w tym związanym z ESG, dostępnością materiałów krytycznych czy wymogami prawnymi.

DPP otwiera też drogę do nowych modeli biznesowych – w szczególności tych, które oparte są na produktach jako usłudze (Product-as-a-Service), systemach napraw, regeneracji i ponownego użycia. Te podejścia pozwalają firmom wydłużać cykl życia produktów, zwiększać marże i zacieśniać relacje z klientami. Wraz z tym rośnie wartość danych produktowych jako aktywów – możliwych do wykorzystania w logistyce zwrotnej, monitorowaniu wydajności produktów w czasie rzeczywistym czy nawet do automatyzacji zgodności regulacyjnej (compliance automation).

DPP ułatwia również audyt i raportowanie ESG – zapewnia dane niezbędne do deklaracji śladu węglowego (w tym śladu zakresu 3), zawartości materiałów z recyklingu czy przestrzegania zasad należytej staranności. To istotne nie tylko z perspektywy regulacji unijnych (CSRD, CBAM, ESG, Due Diligence), ale również coraz częstszych wymogów inwestorów i dużych kontrahentów, np. w przemyśle motoryzacyjnym czy technologii. Firmy oferujące produkty z transparentnym, cyfrowym profilem środowiskowym mogą liczyć na wzrost zaufania, lepszy dostęp do zamówień publicznych i większą odporność na kryzysy związane z reputacją.

Korzyści dla konsumentów

Dla konsumentów DPP to przede wszystkim łatwy dostęp do przejrzystych, wiarygodnych informacji – od składu chemicznego produktu, przez dane o jego wpływie na środowisko, aż po instrukcje dotyczące konserwacji, naprawy i recyklingu. Dzięki prostym interfejsom (np. kod QR na etykiecie czy aplikacja mobilna), użytkownik może w każdej chwili sprawdzić, czy produkt spełnia jego wartości środowiskowe i społeczne – a także zaplanować, jak odpowiedzialnie zakończyć jego cykl życia.

DPP wspiera też prawa konsumenckie – ułatwia reklamację, dostęp do części zamiennych, porównywanie trwałości produktów czy zrozumienie wpływu zakupu na środowisko i społeczeństwo. W dłuższej perspektywie paszporty produktowe mogą stać się również nośnikiem danych o użytkowaniu, historii serwisowej czy regeneracji, co zwiększa wartość produktu na rynku wtórnym i redukuje poziom elektroodpadów oraz nadprodukcji.

Cyfrowy Paszport Produktu – obowiązek czy szansa?

Cyfrowy Paszport Produktu to znacznie więcej niż tylko narzędzie zgodności z regulacjami. Choć jego wdrożenie będzie wymagane przez unijne przepisy, prawdziwa wartość DPP ujawni się dopiero wtedy, gdy potraktujemy go jako element strategii biznesowej. Dobrze i spójnie wdrożony paszport produktowy wzmocni wiarygodność producenta, zwiększy transparentność w całym łańcuchu dostaw i pozwoli na zbudowanie przewagi rynkowej, szczególnie w sektorach poddanych rosnącej presji regulacyjnej i społecznej. Umożliwi także zbieranie i aktualizowanie danych środowiskowych w czasie rzeczywistym, co znacznie uprości przygotowanie do audytów, certyfikacji oraz raportowania ESG i zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie pozwoli klientom podejmować bardziej świadome decyzje zakupowe – na podstawie informacji o śladzie węglowym, pochodzeniu surowców, możliwościach naprawy i recyklingu produktu.

Firmy, które już dziś rozpoczną wdrażanie cyfrowej identyfikowalności, stworzą interoperacyjne systemy zarządzania informacją i zbudują relacje z dostawcami oparte na wymianie danych, będą lepiej przygotowane nie tylko do nadchodzących obowiązków prawnych, ale również do oczekiwań inwestorów, instytucji finansowych i konsumentów.

Cyfrowy Paszport Produktu zmieni nie tylko sposób funkcjonowania wyrobów, ale też sposób myślenia o produkcie jako całości – od jego zaprojektowania, przez użytkowanie, aż po recykling. Wymagania prawne dotyczące DPP wniosą więc nową jakość odpowiedzialności i przejrzystości, wspierając realizację unijnej wizji gospodarki o obiegu zamkniętym. DPP to zapowiedź świata, w którym dane o produkcie będą równie ważne jak sam produkt – a sukces rynkowy zależeć będzie nie tylko od ceny i jakości, ale także od stopnia transparentności i zdolności do zarządzania jego wpływem na środowisko. Z pewnością będzie to ogromne wyzwanie i potężna rewolucja w świecie biznesowym. Czy wszyscy są na nią gotowi? Zweryfikuje to już najbliższa dekada.

---

Magdalena Pasik

Inżynier Gospodarki Wodnej oraz Inżynier Środowiska, absolwentka Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Na co dzień – Specjalista ds. ochrony środowiska – w pracy zawodowej zajmuje się głównie emisją zanieczyszczeń do powietrza. Ochrona środowiska to nie tylko praca, ale przede wszystkim pasja.