Najwyższy czas na plan działania UE w zakresie magazynowania energii

Eksperckim okiem

Paweł Biegajski, specjalista z zakresu finansowania projektów energetycznych

Transformacja energetyczna Unii Europejskiej wchodzi w fazę, w której problemem nie jest już wyłącznie rozwój odnawialnych źródeł energii, lecz zapewnienie im stabilnego, elastycznego i konkurencyjnego otoczenia systemowego. W miarę jak udział niestabilnych źródeł (przede wszystkim fotowoltaiki i energetyki wiatrowej) rośnie w miksie energetycznym, coraz wyraźniej ujawnia się potrzeba skalowalnych rozwiązań w zakresie magazynowania energii. Dyskusja o bezpieczeństwie energetycznym, konkurencyjności przemysłu i realizacji celów klimatycznych sprowadza się coraz częściej do jednego pytania: jak szybko Europa jest w stanie wdrożyć infrastrukturę magazynową na masową skalę? Tu pomóc może Plan działania UE w zakresie magazynowania energii.

Rynek magazynów energii w Europie – najnowsze dane statystyczne

Rozwój europejskiego rynku bateryjnych magazynów energii w ostatnich latach był bezpośrednio związany z kryzysem energetycznym wywołanym gwałtownym wzrostem cen surowców i energii elektrycznej w latach 2021–2023. W tym okresie szczególnie w Niemczech i we Włoszech rozwinął się masowo segment prosumencki, polegający na instalowaniu domowych magazynów energii równolegle z instalacjami fotowoltaicznymi.

Według danych Rho Motion i SolarPower Europe w 2024 roku w Unii Europejskiej przybyło około 18,5 GWh nowych systemów magazynowania energii. Pozwoliło to podnieść całkowitą moc zainstalowaną do niemal 50 GWh[1]. Warto w tym miejscu wspomnieć, że skumulowana pojemność w 2015 roku wynosiła zaledwie 300 MWh. Dwie trzecie tej wartości stanowią dziś instalacje rezydencjalne, które były podstawowym źródłem wzrostu w latach 2021–2023. Rok 2024 był jednak pierwszym od dekady, w którym segment domowy zanotował spadek o około 13% w porównaniu z rokiem poprzednim.

W tym samym czasie dynamiczny rozwój odnotował segment dużych magazynów sieciowych. W 2024 roku przyrost ich pojemności wyniósł 8,8 GWh, a więc 3,5 razy szybsze niż rok wcześniej. Największe wdrożenia miały miejsce we Włoszech, gdzie uruchomiono projekty zakontraktowane wcześniej w ramach mechanizmów aukcyjnych. Wzrost obserwowany był również w segmencie komercyjno-przemysłowym, który w 2024 roku wzbogacił się o 2,2 GWh nowych instalacji.

Analiza geograficzna wskazuje, że głównymi ośrodkami rozwoju europejskiego rynku są Niemcy i Włochy. W 2024 roku oba kraje zainstalowały po około 6 GWh nowych pojemności, przy czym w Niemczech dominował sektor prosumencki (79% całości), a we Włoszech segment sieciowy. Trzecie miejsce zajęła Wielka Brytania (2,9 GWh), a pierwszą piątkę uzupełniają Austria (1,1 GWh) i Szwecja (1,0 GWh).

Na tle globalnym skala europejskich inwestycji wciąż wypada umiarkowanie. W pierwszej połowie 2025 roku w Chinach zainstalowano aż 53 GWh nowych pojemności, a w Stanach Zjednoczonych 15 GWh. Europejski wynik roczny plasuje Unię Europejską na pozycji zdecydowanie niższej niż jej główni konkurenci technologiczni.

Wykres. Skumulowana pojemność magazynów energii w Unii Europejskiej w latach 2015–2024 [GWh]

Prognozy dla rozwoju magazynowania energii w UE

Perspektywy rozwoju europejskiego sektora bateryjnego są z jednej strony optymistyczne, z drugiej zaś wskazują na poważne zagrożenia związane z tempem transformacji. Według prognoz SolarPower Europe rok 2025 ma przynieść przyrost rzędu 29,7 GWh, co oznaczałoby zwiększenie o 36% w stosunku do roku poprzedniego. Struktura tego wzrostu ma się stopniowo zmieniać: dominującą rolę obejmie segment sieciowy, odpowiadający za ponad połowę nowych instalacji, podczas gdy udział segmentu domowego będzie malał.

W średnim scenariuszu rozwoju do 2030 roku skumulowana pojemność magazynów w Unii Europejskiej osiągnie około 400 GWh. Jest to znaczący przyrost w porównaniu z obecną skalą, lecz wciąż niewystarczający z punktu widzenia potrzeb systemowych. Raport „Mission Solar 2040” wskazuje, że aby Europa mogła w pełni wykorzystać potencjał energetyki słonecznej, a jednocześnie zachować bezpieczeństwo elektroenergetyczne, konieczne będzie osiągnięcie ponad 1,2 TWh pojemności magazynowej[2]. Przy obecnej trajektorii UE zrealizuje jedynie jedną trzecią wymaganego poziomu.

Luka ta ma zarówno wymiar techniczny, jak i gospodarczy. Od strony systemowej niedobór magazynów oznacza ograniczoną zdolność do bilansowania sieci przy rosnącym udziale niestabilnych źródeł odnawialnych. W wymiarze gospodarczym opóźnienie inwestycyjne grozi dalszą utratą pozycji konkurencyjnej wobec Stanów Zjednoczonych i Chin, które rozwijają swoje moce w szybszym tempie, a jednocześnie budują własne, samowystarczalne łańcuchy dostaw technologii bateryjnych.

Podstawy prawne funkcjonowania rynku magazynów energii w UE

Unia Europejska od 2019 roku systematycznie rozwija ramy regulacyjne, które uznają magazynowanie energii za samodzielny element rynku elektroenergetycznego. Wprowadzenie takich regulacji zapoczątkowała dyrektywa (EU) 2019/944, część pakietu „Clean Energy for All Europeans”. Dyrektywa ta definiuje magazyny energii jako odrębny typ aktywów, niezależny od wytwarzania energii i wymaga zapewnienia niedyskryminacyjnego dostępu magazynów do rynków bilansowania i systemowych usług pomocniczych. Jednocześnie rozporządzenie (EU) 2019/943 ustanawia ramy funkcjonowania transgranicznych rynków energii elektrycznej, wpisując mechanizmy wspierające integrację elastycznych zasobów, takich jak magazyny.

W marcu 2023 roku Komisja Europejska opublikowała Rekomendację C/2023/1729, zawierającą szczegółowe wytyczne w zakresie wspierania wdrażania magazynów energii. Dokument ten odnosi się do elastyczności systemu elektroenergetycznego i roli magazynów jako kluczowego komponentu w przejściu na niskoemisyjną energetykę. Rekomendacja była uzupełniona o dokument roboczy (SWD/2023/57), który analizuje sposoby wykorzystania magazynów w polityce energetycznej, wskazując najlepsze praktyki i kierunki reform.

W grudniu 2023 roku Parlament Europejski i Rada osiągnęły wstępne porozumienie reformujące Electricity Market Design. Nowe przepisy otwierają rynki na elastyczność energetyczną, wspierają włączanie magazynów do mechanizmów aukcyjnych i długoterminowych kontraktów (np. Power Purchase Agreements), a także ograniczają zależność rynku od krótkoterminowych cen woltowego rynku hurtowego. Według organizacji EASE, reforma z marca 2023 roku umożliwia uwzględnienie magazynów jako uczestników rynku mocy i usług systemowych, wprowadzając równoległą ścieżkę rynkową dla zasobów elastycznych.

Ramowym instrumentem wspierającym technologie magazynowania jest Europejski Plan Strategiczny w dziedzinie Energetyki (EPSTE), ustanowiony w 2007 roku i częściowo aktualizowany w 2023 roku, jako część Clean Energy Technology Observatory (CETO). Plan koordynuje badania i innowacje związane z technologiami bateryjnymi, w tym bateriami trakcyjnymi, magazynami stacjonarnymi oraz technologiami wodorowymi w kontekście strategii Net-Zero.

Kluczową rolę pełnią także strategiczne polityki unijne — Europejski Zielony Ład oraz program REPowerEU, w ramach których magazynowanie energii jest traktowane jako element zwiększający bezpieczeństwo energetyczne i redukujący zależność energetyczną od paliw kopalnych. Niemniej, dokumenty te pozostają ramowe i wymagają implementacji na poziomie krajowym.

Pomimo zaawansowanych regulacji unijnych, istnieją istotne luki implementacyjne. Brakuje harmonizacji procedur przyłączania magazynów do sieci i procesów aukcyjnych w poszczególnych państwach członkowskich. W rezultacie w wielu krajach projekty magazynowe napotykają opóźnienia administracyjne i niepewność inwestycyjną. Ponadto często stosowane krajowe mechanizmy wsparcia (np. dotacje czy regulacje taryfowe), nie zapewniają stabilności ani jednej, skoordynowanej ścieżki wdrożeniowej w skali UE.

Konsolidacja, dalszy wzrost i wymagania systemowe

W 2025 roku po raz pierwszy w historii unijny rynek magazynów energii będzie zdominowany przez segment wielkoskalowy. Skutkuje to zmianą struktury inwestycji, co pociąga za sobą nowe wymagania wobec operatorów systemów przesyłowych i dystrybucyjnych.

Magazyny muszą pełnić coraz bardziej zaawansowane funkcje systemowe: od bilansowania krótkoterminowego, przez stabilizację napięcia i częstotliwości, po zapewnianie zdolności black start. Wymaga to stworzenia przejrzystego rynku usług systemowych i równych zasad konkurencji między różnymi technologiami elastyczności.

Jednocześnie obserwujemy proces konsolidacji. Na rynek wchodzą globalni gracze, którzy integrują działalność deweloperską, operacyjną i serwisową, a lokalne firmy tracą konkurencyjność bez odpowiedniego wsparcia kapitałowego.

Co powinien zawierać Plan działania UE w zakresie magazynowania energii – postulaty

Pomimo znaczących postępów regulacyjnych w ostatnich latach, rynek magazynowania energii w Unii Europejskiej nadal nie posiada kompleksowej, spójnej strategii wdrożeniowej. Stąd coraz silniej artykułowane są postulaty opracowania unijnego Planu działania w zakresie magazynowania energii. Według Europejskiej Koalicji ds. Magazynowania Energii (Energy Storage Coalition dokument ten powinien obejmować kilka podstawowych elementów.

Jak podkreślają przedstawiciele Energy Storage Coalition, opracowanie Planu działania nie jest jedynie kwestią regulacyjną, lecz strategiczną. Bez równoległego rozwoju magazynów energii transformacja energetyczna UE nie będzie możliwa

Plan działania UE w zakresie magazynowania energii to konieczność

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że brak skoordynowanego i kompleksowego podejścia do magazynowania energii prowadzi do istotnych barier dla transformacji energetycznej w Europie. Fragmentaryzacja polityk krajowych skutkuje nie tylko spowolnieniem inwestycji, lecz także ogranicza zdolność do pełnego wykorzystania potencjału odnawialnych źródeł energii. Rosnące ryzyko przeciążenia sieci, wzrost kosztów bilansowania oraz ograniczoną integrację rynków energii na poziomie unijnym to dzisiaj codzienność, z którą musi borykać się wiele krajów.

Kolejnym poważnym zagrożeniem jest utrata konkurencyjności wobec globalnych liderów. Stany Zjednoczone, dzięki ustawie Inflation Reduction Act, stworzyły przewidywalne ramy finansowe dla magazynów energii, obejmujące ulgi podatkowe i bezpośrednie subsydia inwestycyjne. Z kolei Chiny realizują centralnie koordynowane programy wdrożeniowe, które pozwoliły na uruchomienie projektów o łącznej skali kilkuset GWh już przed 2025 rokiem. Wobec tak dynamicznego rozwoju poza Europą, brak analogicznej inicjatywy unijnej grozi dalszym osłabieniem europejskiego przemysłu i odpływem kapitału inwestycyjnego.

Równie istotne jest zagrożenie niewystarczającej elastyczności systemu elektroenergetycznego. Według prognoz ENTSO-E, udział OZE w miksie energetycznym UE przekroczy 65% już w 2030 roku. Bez równoległego rozwoju zasobów magazynowych system narażony będzie na coraz częstsze niedopasowania podaży i popytu.

W tym kontekście Plan działania UE w zakresie magazynowania energii powinien być traktowany na równi z innymi sektorowymi strategiami, jak „Strategia w zakresie wodoru na rzecz Europy neutralnej dla klimatu” czy „Strategia UE na rzecz energii słonecznej”. Dokument ten powinien wyznaczyć jasne cele, wskazać instrumenty finansowe oraz ramy regulacyjne, które zapewnią przewidywalność inwestycyjną i umożliwią harmonizację działań na poziomie państw członkowskich.

Patrick Clerens, sekretarz generalny EASE – European Association for Storage of Energy, mówi jasno: „Plan działania w zakresie magazynowania energii to właściwa droga, aby zrealizować cele dekarbonizacyjne, zapewnić konkurencyjność Europy i osiągnąć niskie ceny energii dla wszystkich konsumentów. Plan działania ma na celu rozwój odnawialnych źródeł i magazynów, przyciąganie inwestycji oraz zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego Europy.”

---

[1] https://www.ess-news.com/2025/08/22/its-high-time-for-an-eu-battery-storage-action-plan/

[2] https://www.solarpowereurope.org/insights/thematic-reports/mission-solar-2040-1

[3] https://energystoragecoalition.eu/the-eu-needs-an-action-plan-on-energy-storage/

---

Paweł Biegajski

Absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Specjalizuje się w zdobywaniu finansowania dla firm i instytucji realizujących projekty z zakresu zrównoważonego rozwoju oraz energetyki.