Czyste Powietrze przed lipcową korektą. NFOŚiGW odpowiada na 1300 uwag z rynku
Zakończone 16 marca 2026 roku konsultacje społeczne programu „Czyste Powietrze” przyniosły rekordową liczbę ponad 1,3 tys. zgłoszeń. Skala uwag pochodzących od samorządów, organizacji pozarządowych oraz samych wykonawców dobitnie pokazuje, że system wymagał pilnej redefinicji. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zapowiada, że pierwsze korekty wejdą w życie najpóźniej w lipcu br. Wiele z postulowanych zmian pokrywa się z diagnozą ukazaną w artykule „Czyste Powietrze 2025 – dlaczego to nie działa?”.
Uproszczenie dostępu i uelastycznienie wymogów technicznych
Głównym celem lipcowej aktualizacji jest usunięcie barier, które w ostatnich miesiącach hamowały dynamikę składania wniosków. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych zapisów, który ma zostać złagodzony, jest wymóg posiadania nieruchomości przez minimum trzy lata przed ubieganiem się o dotację. Choć przepis ten miał ograniczyć spekulację i sztuczne dzielenie budynków, w praktyce wykluczył znaczną grupę nowych nabywców domów wymagających natychmiastowej modernizacji. Planowane zmiany obejmują także obszar techniczny i finansowy:
- Rezygnacja z obligatoryjnego wymogu pełnej lub pogłębionej termomodernizacji wynikającej z audytu (zmiana podlegająca zatwierdzeniu przez EBI).
- Wydłużenie terminu rozliczenia prefinansowania ze 120 do 180 dni.
- Roczna waloryzacja maksymalnych kwot dotacji w oparciu o tabelę kosztów jednostkowych.
- Wprowadzenie „bonu na audyt” realizowanego za pośrednictwem operatorów gminnych.
Bezpieczeństwo beneficjenta i profesjonalizacja wykonawstwa
Istotnym wyzwaniem dla NFOŚiGW pozostaje eliminacja nieuczciwych praktyk na rynku wykonawczym. Wiceszef Funduszu, Robert Gajda, wskazuje na prace nad systemem zabezpieczeń w formie weksli wystawianych przez wykonawców przy pobieraniu zaliczek. Ma to chronić właścicieli domów przed sytuacjami, w których firmy znikają z rynku po otrzymaniu prefinansowania. Równolegle toczą się trudne negocjacje z UOKiK i Instytutem Ochrony Środowiska nad stworzeniem obiektywnej listy rekomendowanych wykonawców. Jest to zadanie o tyle złożone, że musi pogodzić transparentność z uniknięciem konfliktów interesów na linii operator-lokalny rynek usług.
Między krajową reformą a zgodą Europejskiego Banku Inwestycyjnego
Należy pamiętać, że program „Czyste Powietrze” jest finansowany z Funduszu Modernizacyjnego. O ile korekty dotyczące terminów rozliczeń czy waloryzacji stawek leżą w gestii krajowej, o tyle głębsze zmiany w definicji kosztów kwalifikowanych czy odstępstwa od zaleceń audytu wymagają notyfikacji unijnej. Z tego powodu proces reformowania programu został podzielony na dwa etapy: szybką ścieżkę lipcową oraz pakiet głębszych zmian, które prawdopodobnie wejdą w życie dopiero po nowym roku. Skala zainteresowania nową odsłoną programu – 58 tys. wniosków na kwotę 3,63 mld zł od marca 2025 r. – potwierdza, że stawka walki o drożność tego instrumentu finansowego jest niezwykle wysoka.