Hiszpańska lekcja po blackoutcie. Czy Polska uniknie czarnego scenariusza?

W ciągu zaledwie roku od ogólnokrajowej awarii zasilania, moc zainstalowana w magazynach energii w Hiszpanii wzrosła o blisko 600%. Raporty po katastrofie z 28 kwietnia 2025 r. nie pozostawiają złudzeń: system oparty na OZE bez odpowiedniej rezerwy w bateriach i usługach systemowych jest skrajnie podatny na kaskadowe awarie. To poważne ostrzeżenie dla Polski, gdzie udział źródeł zależnych od pogody rośnie szybciej niż elastyczność sieci.

Od 28 MW do gigantycznych planów

Dokładnie rok po wielkim blackoutcie, który pozbawił Hiszpanię prądu po nagłej utracie 15 GW generacji, tamtejszy rynek przeszedł technologiczną transformację. Choć punktem wyjścia był dramatyczny paraliż państwa, wydarzenie to wymusiło zmiany, na które w normalnych warunkach operatorzy i regulatorzy czekają latami.

Dane hiszpańskiego operatora Red Eléctrica są uderzające. W kwietniu 2025 r., w momencie awarii, Hiszpania dysponowała zaledwie 28 MW w wielkoskalowych bateriach. Rok później moc ta wzrosła do 193 MW (wzrost o 589%), a portfel projektów w przygotowaniu zwiększył się o ponad 460%.

Eksperci ENTSO-E oraz rządowe komisje wskazali jednoznaczną przyczynę katastrofy: brak inercji i kontroli napięcia. W systemie zdominowanym przez fotowoltaikę i wiatr, tradycyjne elektrownie (węglowe, gazowe) są wypierane, a wraz z nimi znika naturalna zdolność sieci do absorbowania wstrząsów. Blackout w Hiszpanii pokazał, że bez magazynów energii pełniących funkcje systemowe, sieć przypomina domek z kart.

Czy w Polsce potrzebujemy wstrząsu?

Patrząc na dane z Półwyspu Iberyjskiego, trudno nie szukać analogii do sytuacji nad Wisłą. Polska – podobnie jak Hiszpania kilka lat temu – notuje rekordowe przyrosty mocy w OZE, a jednocześnie boryka się z rekordową liczbą nierynkowych odłączeń farm PV i wiatrowych.

Czy również u nas potrzebny jest wielki blackout, aby rynek magazynowania energii ruszył na dobre? Hiszpańskie doświadczenie uczy, że brak inwestycji w magazyny energii skutkuje nie tylko ryzykiem blackoutu, ale i wzrostem emisji. Po awarii Hiszpania musiała o 50% zwiększyć generację z gazu, by „usztywnić” system. To z kolei przełożyło się na 9% wzrost emisji CO2 w sektorze. Dodatkowo koszty usług systemowych w Hiszpanii wzrosły po awarii z 0,017 EUR/kWh do 0,029 EUR/kWh. To cena, którą państwo płaci za wcześniejsze zaniedbania w obszarze elastyczności.

Regulacyjna rewolucja

Hiszpański regulator nie ograniczył się do wsparcia baterii. Wprowadzono m.in.:

• Pięcioletni termin wygaśnięcia warunków przyłączenia, co ma ukrócić spekulację mocami przyłączeniowymi (problem doskonale znany w Polsce).
• Inwestycje w interkonektory – budowa kabla pod zatoką Biskajską do Francji, by zwiększyć wymianę z 2,8 GW do 5 GW.
• Kary dla gigantów – CNMC wszczęła 20 postępowań sankcyjnych przeciwko operatorowi i największym firmom energetycznym za uchybienia w utrzymaniu aktywów.