Świadectwo pochodzenia energii – co mówi aktualne orzecznictwo?

Eksperckim okiem

Zespół prawny redakcji e-magazyny.pl

W dzisiejszej publikacji skupimy się na zagadnieniu związanym ze świadectwami pochodzenia energii w odniesieniu do kwestii prawnych – w szczególności zaś do praktycznych aspektów ich funkcjonowania w obrocie prawnym, aspektów stricte podatkowych oraz biznesowych.

Przypomnijmy, że świadectwo pochodzenia energii to dokument formalny, który potwierdza, że energia elektryczna została wytworzona z odnawialnych źródeł energii – tak zwanych OZE. Świadectwa pochodzenia energii wydaje Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE), w postaci elektronicznej. Świadectwo pochodzenia energii daje prawa majątkowe, które są zbywalne i stanowią towar giełdowy. Każde świadectwo jest przekazywane przez URE do Rejestru Świadectw Pochodzenia prowadzonego przez Towarową Giełdę Energii (TGE). Z chwilą zapisania świadectwa na koncie ewidencyjnym w rejestrze, powstają prawa majątkowe, które wytwórca energii może sprzedać na Rynku Praw Majątkowych. Powyższa definicja wynika wprost z wyjaśnień, które dostępne są na rządowych stronach (źródło: https://biznes.gov.pl/pl/portal/ou207).

O zasadności i ogromnej wartości dodanej orzecznictwa wskazywaliśmy już wielokrotnie – dlatego też w tym miejscu wystarczy jedynie podkreślić rangę takiej wiedzy i odnieść się do poprzednich publikacji z cyklu obejmującego przegląd orzeczniczy w kontekście szeroko rozumianej branży energetycznej – w tym przypadku związanej ze świadectwami pochodzenia energii.

Przedmiotowa publikacja podzielona została na trzy główne tematy, które zostały doprecyzowane i rozbite na mniejsze zagadnienia w zależności od zapotrzebowania merytorycznego danej tematyki. Główne tematy publikacji to:

1. Wprowadzenie do zagadnienia
2. Przegląd najciekawszych w naszej ocenie tez orzeczniczych, związanych ze świadectwami pochodzenia energii (kwestie prawne, podatkowe, biznesowe etc.)
3. Podsumowanie

Wprowadzenie do zagadnienia – świadectwa pochodzenia energii

Tematyka świadectw pochodzenia energii elektrycznej w Polsce może budzić uzasadnione wątpliwości. Dlatego właśnie na kanwie pojawiających się licznych pytań oraz wątpliwości, zdecydowaliśmy się przygotować kolejny z cyklów związanych z przeglądem orzecznicznym, w którym wybrane zagadnienia mające odniesienie do świadectw pochodzenia energii elektrycznej, zostaną w czytelny sposób wyjaśnione przez składy orzekające.

To już kolejna tego typu publikacja, która w jasny i niezwykle transparenty sposób przekazuje niezbędną wiedzę na temat praktycznych aspektów prawnych, które są oceniane przez wyspecjalizowane składy sędziowskie. To właśnie analiza orzeczeń przychodzi nam z solidną dawką wiedzy i niezbędnych wyjaśnień, które są tak potrzebne każdego dnia w odniesieniu do legalnego, skutecznego i racjonalnego funkcjonowania w branży energetycznej.

Niezmiennie zachęcamy do otwartej polemiki na temat poszczególnych problemów, zagadnień, tez etc. Zachęcamy do zadawania pytań, poddawania pod wątpliwości danych rozstrzygnięć, przedstawiania wyroków, które są w opozycji do przedstawionych stanowisk. Wierzymy, że dialog i wymiana poglądów związanych z branżą energetyczną jest czymś słusznym, postulowanym i niezwykle oczekiwanym w dążeniu do realnej transformacji energetycznej naszego kraju.

Uwaga na ważny przepis ustawy OZE!

Tytułem wstępu do zagadnienia należy również wskazać, że ustawodawca przewidział wnioskowy tryb uzyskiwania świadectwa pochodzenia energii, który został uregulowany m.in. w art. 45 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2024 r. poz. 1361) – zw. dalej: „u.o.z.e.”.

Jednakże wcześniej warto jest wskazać na art. 44 u.o.z.e. – wytwórcy energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, o której mowa w art. 41 ust. 1 pkt 2 u.o.z.e., oraz wytwórcy energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w instalacji odnawialnego źródła energii innej niż mikroinstalacja, w której energia elektryczna została wytworzona po raz pierwszy przed dniem wejścia w życie rozdziału 4, przysługuje świadectwo pochodzenia tej energii potwierdzające jej wytworzenie z odnawialnych źródeł energii, zwane dalej „świadectwem pochodzenia”.

Przechodząc natomiast do kwestii wniosku należy wskazać, że zgodnie z powyższym – świadectwo pochodzenia wydaje Prezes URE na wniosek wytwórcy energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, o którym mowa w art. 44 ust. 1 u.o.z.e.

Ważny komentarz do ustawy!

„Komentowany przepis reguluje szczegółowe kwestie dotyczące procedury wydania świadectw pochodzenia. Ustawodawca przewiduje tryb wnioskowy. Zainteresowany wytwórca składa wniosek do Prezesa URE. Przepis wskazuje obligatoryjne informacje, które należy we wniosku zawrzeć, oraz treść oświadczania, które musi złożyć wnioskodawca, dotyczące prawdziwości informacji w nim zawartych pod rygorem odpowiedzialności karnej. Obejmują one ilość wyprodukowanej z danej instalacji energii, okres, w jakim je wytworzono, ze względu na konieczność weryfikacji ilości wyprodukowanej z o.z.e. energii ustawodawca przewiduje obligatoryjne pośrednictwo przy przekazywaniu wniosku OSD, który weryfikuje ilość energii wyprodukowaną przez wnioskodawcę we wskazanym przez niego okresie. Wniosek powinien być złożony w terminie 45 dni od dnia zakończenia okresu wytworzenia danej ilości energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii objętej tym wnioskiem. Jednocześnie ustawodawca wskazuje okres minimalny, czyli miesiąc, i maksymalny – dwanaście następujących po sobie miesięcy. Za każdą wytworzoną MWh zakwalifikowaną do systemu instalacja o.z.e. otrzymuje jedno świadectwo pochodzenia. Zainteresowany wytwórca jest zobligowany do złożenia oświadczenia, że wytworzenie energii w zależności od źródła wytworzenia spełni ustawowe kryteria przyznania uprawnień. Dotyczy to substratów i innych materiałów wykorzystywanych do procesu wytwarzania energii z o.z.e., a także od 1.01.2024 r. istnieje warunek, żeby energia objęta wnioskiem nie była objęta wynagrodzeniem z tytułu uczestnictwa w rynku mocy lub wsparciem na podstawie ustawy o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji.” – tak A. Piotrowska [w:] Odnawialne źródła energii. Komentarz, red. A. Mituś, Warszawa 2024, art. 45.

Przegląd najciekawszych w naszej ocenie tez orzeczniczych, związanych ze świadectwami pochodzenia energii (kwestie prawne, podatkowe, biznesowe etc.)

W tym miejscu w pełni zasadnym jest przywołanie najciekawszych w naszej ocenie tez orzeczniczych związanych z szeroko rozumianą tematyką świadectwa pochodzenia energii elektrycznej w Polsce. Poniższy przegląd obejmuje tezy pochodzące z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz Sądu Najwyższego (wyroki oraz postanowienia).

Wyjaśnienie, o którym nie możemy zapominać podczas analizy poniższych tez – nawet jeżeli wybrane tezy z uwagi na zmienione przepisy prawne, nie są już aktualne to zasadność ich przytoczenia wynika z tego, że mogą być pomocne w toczących się już sporach z czasów, w których obowiązywały te przepisy (kontekst czasowy). Dodatkowo należy wskazać, że takie tezy dostarczają nam bezcennych informacji związanych z kierunkiem interpretacyjnym, który co do zasady jest tożsamy (w przypadku wybranych zagadnień związanych ze świadectwami pochodzenia energii). Analiza tez, które obejmują stan prawny z poprzednich lat również jest korzystna z perspektywy zrozumienia zagadnień związanych z funkcjonowaniem świadectw pochodzenia energii elektrycznej w Polsce w możliwie najszerszym tego pojęcia znaczeniu.

1. Świadectwo pochodzenia jako wyłączny dowód pochodzenia energii elektrycznej. Zwolnienie od akcyzy – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt: I GSK 1737/13:

„Świadectwo pochodzenia” jest szczególnym i wymaganym przez prawo wyłącznym dowodem na to, iż energia elektryczna wytworzona została w odnawialnym źródle energii, zaś bez tego świadectwa energia nie może być uznana za wytworzoną w odnawialnym źródle energii.”.

„Zasadnym jest uzależnienie możliwości zastosowania zwolnienia od akcyzy dla energii elektrycznej produkowanej z odnawialnych źródeł od sytuacji formalno-prawnej podmiotu, tj. posiadania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii oraz uzyskiwania świadectw pochodzenia energii.”.

• Źródło przychodów ze zbycia świadectw pochodzenia energii elektrycznej – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2017 r., sygn. akt: II FSK 2332/15:

„Świadectwa pochodzenia energii elektrycznej są pochodnymi instrumentami finansowymi.”.

„Przychody uzyskane ze zbycia świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii należy zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.”.

• Wpływ uzyskania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej na możliwość rozwiązania umowy sprzedaży energii i umowy sprzedaży praw majątkowych ze świadectw pochodzenia energii. Sprzedaż praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt: IV CSK 751/15:

„Dwie umowy, zawarte przez tego samego producenta energii elektrycznej w odnawialnym źródle z tym samym przedsiębiorcą energetycznym prowadzącym działalność w zakresie obrotu energią elektryczną, z których jedna ma za przedmiot sprzedaż energii elektrycznej wytwarzanej w tym źródle, a druga sprzedaż praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia tej energii, choć są oddzielnymi czynnościami prawnymi z odrębnymi skutkami jurydycznymi, pozostają niewątpliwie ze sobą powiązane w płaszczyźnie faktycznej i ekonomicznej. Produkcja określonej ilości energii elektrycznej warunkuje realizację zarówno jednej, jak i drugiej umowy i uzasadnia ujmowanie obu umów jako elementów jednego przedsięwzięcia gospodarczego.”.

„Producent energii elektrycznej w odnawialnym źródle może zawrzeć umowę w przedmiocie sprzedaży praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia zarówno z przedsiębiorcą energetycznym, z którym zawarł umowę sprzedaży energii wytworzonej w tym źródle, jak i – niewątpliwie – z przedsiębiorcą energetycznym, z którym nie zawarł umowy sprzedaży energii wytworzonej w tym źródle. Na drugą ewentualność jednoznacznie wskazuje ustawowa regulacja obrotu prawami majątkowymi wynikającymi ze świadectw pochodzenia oraz rejestracji świadectw pochodzenia i identyfikacji podmiotów, którym przysługują prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia, identyfikacji tych praw oraz odpowiadającej im ilości energii elektrycznej, jak też zgodności ilości energii elektrycznej objętej zarejestrowanymi świadectwami pochodzenia z ilością energii elektrycznej odpowiadającą prawom majątkowym wynikającym z tych świadectw.”.

„Ze względu na dopuszczenie przez ustawę zawarcia przez producenta energii elektrycznej umowy w przedmiocie sprzedaży praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia także z przedsiębiorcą energetycznym, z którym nie zawarł on umowy sprzedaży energii wytworzonej w odnawialnym źródle, jest zrozumiałe, że w wypadku zawarcia przez producenta energii elektrycznej umowy w przedmiocie sprzedaży praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia z przedsiębiorcą energetycznym, z którym zawarł on umowę sprzedaży energii wytworzonej w odnawialnym źródle, ustawa, mimo niewątpliwego faktycznego i ekonomicznego powiązania obu umów, nie uzależnia ich wzajemnie od siebie tak, że nieważność lub upadek jednej pociąga za sobą nieważność lub upadek drugiej.”.

„Jeżeli producent energii odnawialnej uzyskał już koncesję, to nie można skutecznie rozwiązać z nim długoterminowej umowy sprzedaży energii.”.

• Przychody uzyskane ze zbycia świadectw pochodzenia energii jako przychody z kapitałów pieniężnych – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt: II FSK 1823/10:

„Sprzedaż praw majątkowych, wynikających ze świadectw pochodzenia energii przez przedsiębiorcę będącego jej producentem stanowi przychód z kapitałów pieniężnych w postaci pochodnych instrumentów finansowych. Nie można bowiem uznać, że wytwórca energii ze źródeł odnawialnych jednocześnie uzyskuje przychód z działalności wytwórczej związanej z wystawieniem świadectw pochodzenia. Dlatego też przychody uzyskane ze zbycia świadectw pochodzenia energii mają charakter odrębny i należy je zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.”.

• Usługa pośrednictwa w zbywaniu i nabywaniu na Giełdzie Towarowej Energii, świadectw pochodzenia energii jako świadczenie kompleksowe – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt: I FSK 1431/13:

„Usługa pośrednictwa w zbywaniu i nabywaniu na Giełdzie Towarowej Energii, świadectw pochodzenia energii, nie ma charakteru akcesoryjnego w stosunku do usługi sprzedaży praw majątkowych. Usługa ta jest celem samym w sobie dla jej nabywcy. Dla świadczącego tę usługę stanowi ona ekonomiczną istotę działalności. Mimo, że usługi te powiązane są ze sobą w tym sensie, że aby skorzystać z jednej należy też skorzystać z drugiej to związek ten nie jest wystarczający, aby ustalić, że istnieje jedno złożone świadczenie do celów podatku VAT. Za ich odrębnością przemawia również ich oddzielne fakturowanie i odrębna taryfikacja. Gdyby, każda transakcja pośrednictwa finansowego podlegała podatkowi VAT w zależności od objęcia tym podatkiem transakcji obrotu prawami majątkowymi, podważony zostałby sam cel art. 43 ust. 1 w zw. z załącznikiem nr. 4 poz. 3 tj. zwolnienia od podatku transakcji pośrednictwa finansowego.”.

• Świadczenie usługi bilansowania handlowego a umowa na dostarczanie energii – wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt: VI ACa 21/15:

„Sprzedawca energii z urzędu nie może uzależniać zawarcia umowy sprzedaży od zawarcia z nim umowy o świadczenie usługi bilansowania handlowego. Jednak o ile wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za bilansowanie handlowe nie jest niezbędne do zawarcia umowy sprzedaży, to wytwórca musi taki podmiot posiadać, aby móc realizować umowę sprzedaży i przenieść własność energii elektrycznej. W innym przypadku odbiorca energii nie będzie w stanie jej rozliczyć.”.

„Zawarcie obowiązku przedstawiania grafików handlowych przez wytwórcę w sytuacji, gdy nabywca nie jest podmiotem odpowiedzialnym za bilansowanie handlowe tego wytwórcy, jest konieczne. W odniesieniu do prognostycznie określonej ilości lub struktury zużycia przedmiot świadczenia zostanie skonkretyzowany dopiero w chwili wykonania zobowiązania. Wielkości energii w ustalonych godzinach każdej doby miesiąca lub innego okresu rozliczeniowego – powinna zostać określona na podstawie grafików handlowych. Powinność określenia rzeczonych wielkości należy odnieść także do przewidzianego w art. 9a ust. 6 p.e. obowiązku sprzedawcy z urzędu zakupu energii elektrycznej z instalacji OZE.”.

• Dochód ze sprzedaży energii elektrycznej oraz świadectw pochodzenia energii – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21  lutego 2008 r., sygn. akt: I SA/Gd 733/07:

„Dochód ze sprzedaży energii elektrycznej oraz świadectw pochodzenia tej energii ma jedno i to samo źródło, jakim jest działalność gospodarcza prowadzona w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii.”.

„O ile dochód z kapitałów pieniężnych – w tym zaś pojęciu mieszczą się pochodne instrumenty finansowe – podlega opodatkowaniu 19% stawką podatku dochodowego, o tyle dochód pochodzący z obrotu pochodnymi instrumentami finansowymi wykonywany w ramach działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu zgodnie z zasadami właściwymi dla tej działalności. Działalność gospodarcza polegająca na wytwarzaniu energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii jest natomiast źródłem powstania fizycznego produktu w postaci samej energii oraz praw majątkowych do tej energii, ucieleśnionych w formie świadectwa pochodzenia, co oznacza, że zarówno obrót energią, jak i związanymi z nią prawami majątkowymi wynikającymi ze świadectw pochodzenia może podlegać opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym na podstawie ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.”.

• Skorzystanie przez podatnika ze zwolnienia poprzez obniżenie należnej akcyzy o kwotę odpowiadającą akcyzie za ilość energii elektrycznej, na którą opiewały umorzone świadectwa pochodzenia – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt: I GSK 862/17:

„Przesłanką determinującą możliwość skorzystania ze zwolnienia od akcyzy, zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.a., jest otrzymanie dokumentu potwierdzenia umorzenia świadectwa pochodzenia przez podatnika podatku akcyzowego.”.

„Ani ust. 1, ani ust. 2 art. 30 u.p.a. nie przewiduje by warunkiem skorzystania z przedmiotowego zwolnienia było posiadanie statusu podatnika akcyzy w momencie uzyskania potwierdzenia umorzenia świadectw pochodzenia.”.

„W świetle przyjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.a., stwierdzić należy, że sporne zwolnienia będzie możliwe w momencie, w którym ziszczą się wszystkie przesłanki konstrukcji tego zwolnienia, tj. podmiot na moment realizacji tego zwolnienia posiada: status podatnika akcyzy, zobowiązanie podatkowe w zakresie akcyzy z tytułu energii elektrycznej (akcyzę należną) oraz dokumenty potwierdzające umorzenie świadectw pochodzenia. Wówczas będzie możliwe skorzystanie przez podatnika z tego zwolnienia poprzez obniżenie należnej akcyzy o kwotę odpowiadającą akcyzie za ilość energii elektrycznej, na którą opiewały umorzone świadectwa pochodzenia.”.

„Skoro art. 162 ust. 3 u.p.a. jasno i precyzyjnie odnosi się do umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej wyprodukowanej po 1 marca 2009 r. (tj. po dniu wejścia w życie ustawy), to umożliwia on obniżenie należnej akcyzy na podstawie wskazanych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej decyzji potwierdzających umorzenie świadectw pochodzenia za lata wcześniejsze.”.

1. Zwolnienie z akcyzy energii elektrycznej wytwarzanej z OZE – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt: I GSK 598/20:

„Za podstawę zwolnienia od akcyzy energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii należy przyjąć ilość energii, której dotyczą świadectwa pochodzenia (energii zwolnionej) z zastosowaniem takiej stawki akcyzy, jaka obowiązuje dla tej energii w okresie rozliczeniowym, w którym jest ona rozliczana i zwolnienie to jest realizowane. Wszystkie elementy niezbędne do skorzystania ze zwolnienia kształtują się ostatecznie dopiero z chwilą doręczenia podatnikowi decyzji o umorzeniu świadectw pochodzenia, co koresponduje z treścią art. 30 ust. 2 u.p.a. Art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.a. reguluje zatem instytucję zwolnienia z podatku akcyzowego należnego, a nie instytucję zwrotu podatku zapłaconego za poprzedni okres.”.

• Akcyza od energii pochodzącej z odnawialnych źródeł – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt: I GSK 1764/19:

„Z treści dyrektywy 2003/96/WE nie sposób wywieść istnienia ani wymogu wprowadzenia przez państwa członkowskie Unii Europejskiej zwolnienia z opodatkowania podatkiem akcyzowym energii pochodzącej z odnawialnych źródeł. Prawodawca unijny stworzył jedynie poszczególnym państwom członkowskim możliwość wykreowania tego rodzaju zwolnienia, z którego fakultatywnie mogą one skorzystać. To zaś nie uprawnia do kwestionowania zakresu zwolnienia, jaki wynika z art. 30 ust. 1 u.p.a.”.

• Oparcie wydania świadectwa pochodzenia energii o podstawę prawną w postaci przepisu art. 217 § 1 i 2 pkt 1 k.p.a. jako warunek przesądzający o uznaniu takiej czynności za zaświadczenie – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt: III SK 23/14:

„Samo oparcie świadectwa pochodzenia energii wydanego przez Prezesa Urzędu na art. 217 § 1 i 2 pkt 1 k.p.a. nie przesądza o tym, że akt jest zaświadczeniem, a nie decyzją.”.

• Zwolnienie z akcyzy energii elektrycznej pochodzącej z OZE – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt: III SA/Gl 256/20:

„Stosowanie zwolnienia z art. 30 ust. 1 i 2 u.p.a. nie może ograniczać się jedynie do efektów wykładni gramatycznej tych przepisów, ale nie może pomijać również wniosków płynących z wykładni celowościowej, systemowej i historycznej. Skoro celem ustawodawcy jest promocja energii pochodzącej z odnawialnych źródeł, między innymi poprzez zwolnienie jej z podatku akcyzowego, to kreujące to zwolnienie przepisy należy intepretować w sposób umożliwiający realizację tego celu, a nie niweczący go.”.

• Zwolnienie z akcyzy energii z odnawialnych źródeł – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 października 2019 r., sygn. akt: I SA/Rz 516/19:

„Stosowanie zwolnienia z art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.a. nie może ograniczać się jedynie do efektów wykładni gramatycznej tych przepisów, ale nie może pomijać również wniosków płynących z wykładni celowościowej, systemowej i historycznej. Skoro celem ustawodawcy jest promocja energii pochodzącej z odnawialnych źródeł, między innymi poprzez zwolnienie jej z podatku akcyzowego, to kreujące to zwolnienie przepisy należy intepretować w sposób umożliwiający realizację tego celu, a nie niweczący go.”.

„Również zmianę stawek podatku akcyzowego, skutkującą ograniczeniem zwolnienia, wobec niewprowadzenia przepisów przejściowych, a także dokonaną w sposób zaskakujący podatnika, co stoi w sprzeczności z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą demokratycznego państwa prawnego, w efekcie którego podatnik nie mógł podjąć jakichkolwiek działań przeciwdziałających utracie znacznej części zwolnienia, należy ocenić poprzez pryzmat celu zwolnienia, a wszystkie wątpliwości w tym zakresie rozstrzygnąć na korzyść podatnika, zgodnie z nakazem wynikającym z art. 2a o.p.”.

• Zwolnienie z akcyzy energii elektrycznej wytwarzanej z OZE – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt: I GSK 105/20:

„Przepisy art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.a. regulują instytucję zwolnienia z podatku akcyzowego należnego, a nie instytucję zwrotu podatku zapłaconego za poprzedni okres. Mechanizm zwolnienia w tym przypadku polega na „obniżeniu” akcyzy „należnej od energii elektrycznej za najbliższe okresy rozliczeniowe”. Oznacza to, że organ podatkowy dokonujący „obniżenia” obowiązany jest uwzględnić taką stawkę akcyzy, jaka jest aktualna w odniesieniu do akcyzy należnej, a nie w odniesieniu do akcyzy zapłaconej od energii elektrycznej ujętej w dokumencie potwierdzającym umorzenie świadectwa pochodzenia. Stawka akcyzy obowiązująca w chwili, gdy podatek ten staje się należny odnoszona jest do jednostki miary energii elektrycznej – tj. do ilości wytworzonych KWh tej energii, na które opiewały umorzone świadectwa jej pochodzenia. Ten element przyjęty do wyliczeń jest stały i niezmienny, stanowiąc w istocie swoiste prawo nabyte podatnika. Elementem zmiennym jest natomiast stawka akcyzy obowiązująca w momencie, gdy podatek ten staje się należny.”.

• Zakres naprawienia szkody – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2022 r., sygn. akt: II CSKP 671/22:

„Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że w dniu 12 kwietnia 2010 r. strony zawarły ramową umowę sprzedaży praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia, której przedmiotem było określenie warunków sprzedaży wszystkich praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia energii elektrycznej, wytwarzanej na farmie wiatrowej powodowej spółki, w ilości odpowiadającej ilości energii elektrycznej wytworzonej na farmie wiatrowej i pomierzonej przez układ pomiarowo – rozliczeniowy, na warunkach określonych w umowie.”.

„Naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego). Strata (damnum emergens) polega na zmniejszeniu majątku poszkodowanego (w tym spowodowanego zwiększeniem zobowiązań), wskutek zdarzenia, z którym związana jest odpowiedzialność sprawcy szkody, zaś szkoda w postaci utraconych korzyści (lucrum cessans) ma miejsce w sytuacji, gdy majątek poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby to się stało, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze.”.

• Zwolnienie z akcyzy energii z odnawialnych źródeł – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt: III SA/Po 603/19:

„Do możliwości skorzystania ze zwolnienia z akcyzy konieczne jest uzyskanie dokumentu potwierdzającego umorzenie świadectw pochodzenia energii, przez prezesa URE. Nie można więc powiedzieć, że do uformowania się ostatecznie prawa do obniżenia akcyzy o określoną kwotę dochodzi w momencie sprzedaży energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych źródeł. Wszystkie elementy niezbędne do skorzystania ze zwolnienia kształtują się ostatecznie dopiero z chwilą doręczenia podatnikowi decyzji o umorzeniu świadectw pochodzenia, co koresponduje z art. 30 ust. 2 u.p.a., w którym to przepisie wskazano moment skorzystania ze zwolnienia.”.

• Zobowiązane przedsiębiorstwa energetycznego do zakupu energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt: I NSK 72/21:

„Przedsiębiorstwo energetyczne, o którym mowa w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska, jest zobowiązane do zakupu energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii przyłączonych do sieci przesyłowej w miejscu znajdującym się na obszarze, na którym przedsiębiorstwo to wykonuje zadania sprzedawcy z urzędu (art. 10 ustawy z 2010 r.) w związku z art. 9a ust. 6 p.e. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw.”.

• Identyfikacja odbiorcy energii elektrycznej – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 listopada 2023 r., sygn. akt: II SA/Bd 816/23:

„Nie można bowiem identyfikować odbiorcy energii elektrycznej wyłącznie przez wzgląd na samą formalną okoliczność podpisana umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od tego z czyich środków pieniężnych będzie opłacana energia elektryczna, kto jest rzeczywistym jej odbiorcą i kto faktycznie będzie ją zużywał w gospodarstwie domowym. Przepis art. 3 pkt 13b p.e., nie definiuje odbiorcy końcowego przez wzgląd na fakt uwidocznienia go na fakturze zakupu energii elektrycznej, ale z uwagi na dwie okoliczności. Po pierwsze, określa, że podmiot ten dokonuje zakupu (podkreślenie legalnego i odpłatnego jej uzyskania) ww. energii, a po wtóre, że celem ww. zakupu będzie wyłącznie zużycie ww. energii w gospodarstwie domowym.”.

• Nabywca końcowy energii elektrycznej – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt: I SA/Gd 819/14:

„Kupując energię elektryczną od operatora na własne potrzeby, spółka jest nabywcą końcowym. Jednak uzyskując koncesję na wytwarzanie prądu utraciła ten status i dla potrzeb podatku akcyzowego stała się podatnikiem.”.

• Ustalanie kosztów osieroconych powstałych u wytwórców energii – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt: III SK 15/15:

„Wykładnia art. 44 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej, zgodnie z którą gazowymi kosztami osieroconymi w rozumieniu tej ustawy są tylko koszty zakupu gazu na podstawie klauzuli „bierz lub płać”, ma oparcie nie tylko w wyniku interpretacji językowo-logicznej, ale także systemowej, funkcjonalnej i celowościowej.”.

„Poszczególne zmienne algorytmu z art. 46 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej należy interpretować z uwzględnieniem tego, pokryciu jakich kosztów służą. I tak „ilość energii wytworzona przez danego wytwórcę wnikająca z ilości gazu zakupionego na podstawie umowy z dostawcą paliwa gazowego” należy traktować jako ilość energii wytworzoną z gazu zakupionego w ramach obowiązku zapłaty za określoną ilość gazu. Natomiast „całość opłat poniesionych na rzecz dostawcy gazu” to opłaty z tytułu odebranego i niedobranego gazu ziemnego oraz koszty przesyłu odebranego gazu.”.

• Zbycie świadectwa pochodzenia energii – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt: II FSK 961/08:

„Przychody uzyskiwane ze zbycia świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii należy zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Przychody te są opodatkowane 19% podatkiem dochodowym na zasadach określonych w art. 30b u.p.d.o.f.”.

„Przyznanie świadectwa pochodzenia stanowi potwierdzenie ilości wyprodukowanej energii i obrót nimi nie ma ścisłego związku z przychodami uzyskiwanymi z produkcji energii.”.

• Sprzedaż świadectw pochodzenia energii – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt: II FSK 269/10:

„Wpływy ze zbycia świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł do końca 2009 r. nie mogły być łączone z przychodami firmy uzyskanymi ze sprzedaży energii.”.

„Producent odnawialnej energii elektrycznej uzyskuje dwa autonomiczne przychody, z których jeden pochodzi ze sprzedaży tej energii (energia czarna sprzedawana do lokalnego zakładu energetycznego), który to przychód jest przychodem z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f.), a drugi ze sprzedaży świadectw pochodzenia będący przychodem z kapitałów pieniężnych (art. 10 ust. 1 pkt 7 i art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.).”.

• Zbycie świadectwa pochodzenia energii – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt: I SA/Gd 790/09:

„Świadectwa pochodzenia energii stanowią potwierdzenie ilości wyprodukowanej energii i obrót nimi nie ma związku z przychodami uzyskanymi z produkcji energii. W świetle przepisów ustawy podatkowej nabycie tych świadectw nie rodzi z tego powodu obowiązku podatkowego. Obowiązek taki rodzi się, gdy powstaje dochód ze zbycia świadectw pochodzenia energii elektrycznej.”.

„Jeżeli zbycie świadectwa potwierdzenia pochodzenia energii, a więc obrót instrumentami finansowymi nie stanowi przedmiotu prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej, nie znajduje zastosowania art. 30b ust. 4 u.p.d.o.f. Dyspozycja tego przepisu odnosi się bowiem wyłącznie do sytuacji, w której przedmiotem działalności gospodarczej jest obrót papierami wartościowymi, udziałami oraz instrumentami finansowymi i obejmuje sytuacje, gdy odpłatne zbycie pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacja praw z nich wynikających następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej polegającej na obrocie instrumentami finansowymi. Natomiast sprzedaż świadectw pochodzenia energii, które są stosownie do art. 9e ust. 1 p.e , potwierdzeniem wytworzenia energii elektrycznej nie może być traktowana na równi z wytworzeniem produktu, jakim jest energia elektryczna.”.

„Przychód ze sprzedaży świadectwa pochodzenia jako pochodnego instrumentu finansowego jest przychodem z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., a konsekwencją zaliczenia przychodów ze sprzedaży świadectw pochodzenia do przychodów z kapitałów pieniężnych jest brak możliwości opodatkowania ich w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.”.

• Świadectwa pochodzenia energii – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt: III SK 14/10:

„Przepis art. 9a ust. 8e p.e. wyłącza zastosowanie przepisu art. 9a ust. 8d p.e. do świadectw pochodzenia z kogeneracji uzyskanych przez wytwórców, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii.”.

„Przepis art. 9a ust. 8e p.e. modyfikuje zakres zastosowania art. 9a ust. 8d p.e. w ten sposób, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej może zwolnić się z obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e. przedstawiając do umorzenia świadectwo pochodzenia z kogeneracji uzyskane dla energii objętej umowami długoterminowymi. Przepis art. 9a ust. 8e p.e. należy zatem rozumieć w ten sposób, że ogranicza on zakres zastosowania art. 9a ust. 8d p.e. w ten sposób, że ten ostatni przepis nie dotyczy wytwórcy energii w kogeneracji, który uzyskał świadectwo pochodzenie energii z kogeneracji dla wytworzonej przez siebie energii i przedstawia je Prezesowi Urzędu do umorzenia, celem wykonania obowiązku ciążącego na nim na podstawie art. 9s ust. 8 pkt 1 p.e. Skoro przepisu art. 9a ust. 8d p.e. nie stosuje się do przedsiębiorstw, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii., to oznacza to, że wytwórcy w rozumieniu tego przepisu mogą zaliczyć świadectwa pochodzenia na poczet wykonania przez siebie obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e.”.

„Gdy przedsiębiorstwo energetyczne, do którego adresowany jest art. 9a ust. 8e p.e. przedstawia do umorzenia świadectwo pochodzenia energii z kogeneracji na poczet wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e., zachowanie to potwierdza jedynie, że dany wytwórca w zakresie wynikającym z treści świadectwa, wywiązał się z obowiązku, o którym mowa w tym przepisie. Umorzenie świadectwa pochodzenia takiej energii, z zaliczeniem jego wykonania na rzecz przedstawiającego takie świadectwo wytwórcy, jest neutralne z punktu widzenia funkcjonowania rynku i nie prowadzi to do uprzywilejowania wytwórcy objętego umowami długoterminowymi, kosztem wytwórców nie objętych takimi umowami.”.

• Sprzedaż świadectwa pochodzenia energii elektrycznej – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt: II FSK 2206/09:

„Sprzedaż praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia energii przez przedsiębiorcę będącego producentem energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych nie stanowi zbycia lub realizacji praw z instrumentów finansowych w wykonywaniu prowadzonej w tym celu działalności gospodarczej. Ma ona charakter odrębny w stosunku do dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży energii będącej wynikiem prowadzenia przez podatnika działalności gospodarczej. Przychody z tego tytułu należy zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.”.

„Przychody ze sprzedaży świadectw pochodzenia energii ze źródeł odnawialnych powinny być opodatkowane w sposób właściwy dla przychodów z kapitałów pieniężnych.”.

• Udostępnienie informacji publicznej zawartej w dokumencie prywatnym – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt: I OSK 1520/18:

„Żądanie udostępnienia informacji publicznej, zawartej w dokumencie prywatnym przez udostępnienie dokumentu prywatnego w postaci, w jakiej został utrwalony, nie podlega uwzględnieniu na gruncie przepisów u.d.i.p. Inaczej mówiąc – informacja zawarta w dokumencie prywatnym, którym dysponuje organ, mająca cechy informacji publicznej podlega udostępnieniu. Udostępnieniu nie podlega natomiast cały dokument prywatny, będący nośnikiem tej informacji.”.

1. Obrót świadectwami pochodzenia – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt: I SA/Po 761/09:

„Zgodnie z dyspozycją art. 9e ust. 6 ustawy Prawo energetyczne prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia są zbywalne i stanowią towar giełdowy, o którym mowa jest w art. 2 pkt 2 lit. d ustawy o giełdach towarowych. Przyznanie świadectwa pochodzenia stanowi potwierdzenie ilości wyprodukowanej energii i obrót nimi nie ma ścisłego związku z przychodami uzyskiwanymi z produkcji energii. Z tego przepisu wynika również, iż prawa majątkowe płynące ze świadectw pochodzenia energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii elektrycznej należy uznać za instrumenty finansowe nie będące papierami wartościowymi.”.

„Obrót świadectwami pochodzenia nie ma bezpośredniego związku z przychodami z działalności produkcyjnej, gdyż świadectwo jest przede wszystkim szczególnym sposobem dokumentowania pochodzenia energii. Obrót tymi świadectwami przez wytwórców energii nie jest więc przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na wytwarzaniu energii elektryczne z odnawialnych źródeł.”.

„Przychody uzyskiwane ze zbycia świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii należy zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.”.

• Wydatki na nabycie świadectwa pochodzenia energii – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt: I SA/Wr 1234/10:

„Wydatki na świadectwa pochodzenia energii to koszt pośredni. To dlatego, że nie powodują powstania przychodu ze sprzedaży energii, a podatnik nie ma obowiązku ich poniesienia.”.

„Wydatki na nabycie świadectw pochodzenia energii mają charakter pośrednich kosztów uzyskania przychodów. Zatem będą one potrącalne w dacie ich poniesienia zgodnie z art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p.”.

• VAT od opłaty zastępczej za energię elektryczną – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt: I FSK 1534/18:

„Zapłatę za wytworzoną energię stanowi kwota należna za otrzymaną energię i należna z tytułu zbycia świadectwa pochodzenia. Skoro w przypadku nieprzedstawienia świadectwa pochodzenia jest konieczne uiszczenie opłaty zastępczej, to opłata ta – w przypadku jej uiszczenia – również stanowi element zapłaty za energię elektryczną. Dlatego jej kwotę należy wliczyć do podstawy opodatkowania tej usługi podatkiem VAT.”.

• Świadectwo pochodzenia energii – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt: III SK 24/10:

„Skutkiem wejścia w życie art. 9a ust. 8e p.e. jest konieczność wydania przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki świadectwa pochodzenia energii z kogeneracji dla podmiotu objętego zakresem zastosowania powołanego powyżej przepisu i umorzenia przedmiotowego świadectwa z zaliczeniem na poczet wykonania przez to przedsiębiorstwo energetyczne obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e.”.

„Przepis art. 9a ust. 8e p.e. wyłącza zastosowanie przepisu art. 9a ust. 8d p.e. do świadectw pochodzenia z kogeneracji uzyskanych przez wytwórców, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii.”.

„Przepis art. 9a ust. 8e p.e. modyfikuje zakres zastosowania art. 9a ust. 8d p.e. w ten sposób, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej może zwolnić się z obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e. przedstawiając do umorzenia świadectwo pochodzenia z kogeneracji, uzyskane dla energii objętej umowami długoterminowymi. Przepisu art. 9a ust. 8d p.e. nie stosuje się bowiem do przedsiębiorstw, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii, co oznacza, że wytwórcy w rozumieniu tego przepisu mogą zaliczyć świadectwa pochodzenia na poczet wykonania przez siebie obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e.”.

„Uprzywilejowanie wytwórców energii z kogeneracji objętych umowami długoterminowymi występuje jedynie wówczas, gdy wytwórcy ci uzyskują przychód ze sprzedaży świadectw pochodzenia energii z kogeneracji. Brak takiego uprzywilejowania w sytuacji, gdy świadectwo uzyskane dla określonej ilości energii, umarzane jest na rzecz wytwórcy tej energii w celu wykonania ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 p.e. Takie umorzenie potwierdza jedynie, że dany wytwórca w zakresie wynikającym z treści świadectwa, wywiązał się z obowiązku, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie. Umorzenie świadectwa pochodzenia takiej energii, z zaliczeniem jego wykonania na rzecz przedstawiającego takie świadectwo wytwórcy, jest neutralne z punktu widzenia funkcjonowania rynku i nie prowadzi do uprzywilejowania wytwórcy objętego umowami długoterminowymi, kosztem wytwórców nie objętych takimi umowami.”.

Świadectwo pochodzenia energii – podsumowanie

W tym miejscu możemy jednoznacznie stwierdzić, że bogate orzecznictwo w zakresie tematyki związanej ze świadectwa pochodzenia energii elektrycznej, utwierdza nas w przekonaniu, że temat ten jest niezwykle złożony i wymaga szerszego jego rozwinięcia. Ponownie zachęcamy do podjęcia polemiki w zakresie powyższych tez. Zachęcamy również do przekazywania nam tez, które stoją w opozycji do przedstawionych stanowisk i do konstruktywnego dialogu odnośnie właściwych (finalnych) kierunków, w których powinny zmierzać przepisy związane z szeroko rozumianą branżą energetyczną. Stanowiska zaprezentowane przez składy orzekające pozwalają na wypracowanie solidnej argumentacji, popartej właśnie siłą linii orzeczniczej, co w większości przypadku zdecydowanie może przybliżyć nas do sukcesu w przypadku konkretnego sporu, polemiki z organem, inwestorem, wykonawcą etc. Warto jest analizować orzecznictwo, dlatego też zachęcamy naszych Czytelników do interakcji i dzielenia się spostrzeżeniami na tematy związane z branżą energetyczną, sugestiami zmian, ciekawymi stanowiskami itd.  

Konsekwentnie podkreślamy rangę orzecznictwa i jego doniosłość w przypadku występowania sporów na gruncie stosowania prawa – szczególnie w tak skomplikowanej branży, którą jest energetyka.