Nadchodzi tzw. ustawa sieciowa – o czym należy wiedzieć oraz jakie są uzasadnienia ustawodawcy odnośnie celu jej wprowadzenia?

Eksperckim okiem

Zespół prawny redakcji e-magazyny.pl

W dzisiejszej publikacji poruszymy temat związany z nadchodzącą zmianą w przepisach energetycznych. Dokładniej chodzi o projekt zmian do ustawy Prawo energetyczne oraz do niektórych innych ustaw, którym ma na celu dostosowanie krajowych regulacji do unijnych przepisów z zakresu szeroko rozumianej czystej energii dla wszystkich Europejczyków. W dużym uproszczeniu są to przepisy, które implementują regulacji Unii Europejskiej w przedmiotowej kwestii.

Publikacja oparta będzie w znakomitej większości o uzasadnienia ustawodawcy do proponowanych zmian w przepisach energetycznych – zw. dalej: „uzasadnieniem ustawodawcy UC84”. Uzasadnienia te są niezwykle ważne ze względu na:

1. lepsze zrozumienie materii – ustawodawca w czytelny sposób wyjaśnia, jakie były faktyczne motywy i cele wprowadzenia konkretnych zmian/rozwiązań prawnych;
2. silny walor edukacyjny prezentowanych treści;
3. budowanie świadomości wszystkich Europejczyków w zakresie szeroko rozumianej czystej energii.

W tym miejscu odsyłamy do Rządowego Centrum Legislacji, gdzie opublikowane zostały dokumenty, które w sposób kompleksowy traktują o przedmiotowych zmianach przepisów energetycznych w Polsce. Wszystkie dokumenty znajdują się pod numerem wykazu UC84.

Ustawa sieciowa – wprowadzenie do zagadnienia

Tematyka zmian w prawie energetycznym często wywołuje wiele kontrowersji, ożywionych polemik oraz sporów. To właśnie z uwagi na fakt, iż jest to tematyka, która wzbudza tak szerokie zainteresowanie, postanowiliśmy przedstawić proponowane zmiany z punktu widzenia uzasadnień, które pochodzą bezpośrednio od ustawodawcy.

Zachęcamy do rozmów oraz zadawania pytań w kontekście zaprezentowanych poniżej uzasadnień ustawodawcy UC84. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w chwili publikacji przedmiotowego wpisu, projekt jest na 4 z 14 etapów legislacyjnych – na etapie opiniowania, gdzie ostatnia modyfikacja treści miała miejsce w dniu 24 marca 2025 r. Całość przebiegu prac możemy śledzić bezpośrednio na stronie Rządowego Centrum Legislacji pod bezpiecznym linkiem.

Istota rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji

Podążając za ustawodawcą, który na oficjalnej stronie gov.pl przedstawił istotę planowanych rozwiązań oraz środki ich realizacji, zasadnym jest przywołanie, że są to:

• rozwiązania zwiększające elastyczność sieci (elastyczne umowy przyłączeniowe);
• rozwiązania zobowiązujące dostawców energii elektrycznej do oferowania odbiorcom umów sprzedaży energii na czas określony ze stałą ceną;
• zmiany w zakresie ustalania taryf dla usług dystrybucji i przesyłania energii elektrycznej;
• rozwiązania optymalizujące wykorzystanie istniejącej infrastruktury sieciowej;
• obowiązki informacyjne oraz obowiązek współpracy operatorów systemu przesyłowego i dystrybucyjnego w zakresie procesu przyłączania do sieci;
• ułatwienia i zwiększenie transparentności oraz przejrzystości procesu przyłączenia do sieci elektroenergetycznych obejmujących system przesyłowy i dystrybucyjny;
• rozwiązania uproszczające proces przyłączeniowy i zwiększające liczbę obiektów możliwych do przyłączenia;
• urealnienie i optymalizacja procesu planowania rozwoju sieci elektroenergetycznej i realizacji warunków przyłączenia;
• rozwiązania umożliwiające tworzenie specjalnych obszarów dla rozwoju infrastruktury sieciowej i magazynowania energii.

1. Pełne brzmienie projektowanych zmian do przepisów energetycznych

W tym miejscu w pełni zasadnym jest odniesienie się do pełnej treści proponowanych zmian do przepisów energetycznych. Całość dostępna jest tutaj.

1. Istotne uzasadnienia ustawodawcy do projektowanych zmian w przepisach energetycznych

Jak czytam w uzasadnieniu ustawodawcy UC84:

„Regulacje sektora i rynku energii elektrycznej na poziomie UE ulegają nieustannym zmianom. Od ostatniej obszernej zmiany ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (dalej – „ustawa -Prawo energetyczne”), z dnia sierpnia 2023 r. (UC74), która służyła kompleksowemu dostosowaniu przepisów prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej, przyjęty został szereg aktów prawnych wymagających wdrożenia. W szczególności, niezbędne jest wprowadzenie w ustawie – Prawo energetyczne zmian dostosowujących do wymogów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1711 z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniającej dyrektywy (UE) 2018/2001 i (UE) 2019/944 w odniesieniu do poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej (dalej – „dyrektywa 2024/1711” lub „dyrektywa”) oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1106 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 1227/2011 i (UE) 2019/942 w odniesieniu do poprawy ochrony Unii przed manipulacjami na hurtowym rynku energii (Dz. Urz. UE L 2024/1106 z 17.04.2024 r.), (dalej – „rozporządzenie 2024/1106”), które weszło w życie 7 maja 2024 r.

Pakiet aktów prawnych wspólnie określanych jako pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, przyjęty w 2018 i 2019 r., umożliwia Unii Europejskiej czerpanie korzyści gospodarczych z jednolitego rynku energii, zapewniając bezpieczeństwo dostaw przy utrzymaniu procesu obniżania emisyjności, aby osiągnąć unijny cel neutralności klimatycznej.

W skład pakietu wchodzi:

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013;
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/942 z dnia 5 czerwca 2019 r. ustanawiające Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki;
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej;
• dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych;
• dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej;
• dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE.

W reakcji na kryzys energetyczny trwający od 2021 roku państwa członkowskie UE wprowadzały różnego rodzaju krótkoterminowe rozwiązania, co pokazało potrzebę utworzenia wspólnych ram dla bardziej skoordynowanych działań na poziomie unijnym, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw dla odbiorców końcowych. Nadrzędnym celem reformy struktury rynku energii elektrycznej przewidzianej w dyrektywie 2024/1711, jest budowa odpornego na wstrząsy systemu elektroenergetycznego i skutki zawirowań na rynku surowców, ochrona i wspieranie odbiorców końcowych poprzez zapewnienie bezpiecznych i konkurencyjnych cenowo dostaw energii.  Przez wdrożenie długoterminowych rozwiązań dla rynku energii elektrycznej zwiększy się odporność unijnego rynku energii na przyszłe kryzysy energetyczne i nadzwyczajne wzrosty cen.

Celem zmian wprowadzonych rozporządzeniem 2024/1106 było zapewnienie większej przejrzystości i zdolności monitorowania hurtowych rynków energii, a tym samym przyczynienie się do stabilizacji cen energii i ochrony konsumentów, a także skuteczniejsze egzekwowanie przestrzegania przepisów w przypadkach potencjalnych transgranicznych nadużyć na rynku. Miało to przyczynić się do zwiększenia zaufania społeczeństwa do funkcjonowania hurtowych rynków energii i zapewnienia skutecznej ochrony Unii Europejskiej przed nadużyciami na rynku.

1. Dyrektywa 2024/1711 wprowadza w szczególności:

• definicję umowy na dostawy energii z gwarancją stałej ceny;
• definicję elastycznej umowy przyłączeniowej oraz szczegółowe rozwiązania dotyczące jej stosowania względem odbiorców;
• uzupełnienie zasad zmiany sprzedawcy energii elektrycznej;
• wzmocnienie pozycji konsumenta przez nałożenie na sprzedawców energii elektrycznej nowych obowiązków informacyjnych po stronie sprzedawców energii elektrycznej;
• uszczegółowione zasady zarządzania ryzykiem braku rentowności umów z odbiorcami energii elektrycznej spowodowanego wystąpieniem zmian na hurtowym rynku energii elektrycznej w celu zapewnienia ciągłości dostaw energii elektrycznej;
• możliwość zawarcia umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży energii elektrycznej na czas oznaczony po stałej cenie na okres co najmniej jednego roku, w celu zapobieżenia zjawisku skokowego wzrostu cen na rynku energii elektrycznej;
• narzędzia do zapewnienia przez organ regulacyjny wykonywania przez wspólną platformę alokacji jej obowiązków, wykonywania decyzji ACER, oraz wskazywanie przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (dalej: „Prezes URE”) wraz z organami regulacyjnymi państw członkowskich przypadków niewykonywania przez wspólną platformę alokacji jej obowiązków.

• Rozporządzenie 2024/1106 wprowadza zmiany skutkujące koniecznością:

• dostosowania definicji zawartych w rozporządzeniu 1227/2011;
• objęcia zakresem zastosowania przepisów wynikających z rozporządzenia 1227/2011 produktów, które dotychczas były wyłączone, tj. produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, które są instrumentami finansowymi;
• dostosowania obowiązków uczestników rynku wobec Prezesa URE oraz Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER);
• rozszerzenia katalogu naruszeń, za które Prezes URE może wymierzyć administracyjną pieniężną karę oraz dostosowania wysokości tych kar, a także sankcji nakładanych przez sąd, przewidzianych za naruszenie rozporządzenia 1227/2011.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że wdrożenie dyrektywy 2024/1711 i umożliwienie stosowania rozporządzenia 2024/1106 będzie wymagało nowelizacji przede wszystkim ustawy Prawo energetyczne w naszym kraju.

Projektowane zmiany ustawy – Prawo energetyczne wynikają również z konieczności realizacji zatwierdzonego przez Komisję Europejską Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, w zakresie reformy G1.2.2 pn. „Usuwanie barier dla integracji odnawialnych źródeł energii z sieciami z sieciami elektroenergetycznymi” i związanego z tą reformą Kamienia Milowego G14G dotyczącego wprowadzenia dodatkowych obowiązków informacyjnych, ułatwień i zwiększenia transparentności oraz przejrzystości procesu przyłączenia do sieci elektroenergetycznych obejmujących system przesyłowy i dystrybucyjny.

W projekcie zmiany ustawy – Prawo energetyczne proponuje się również wprowadzenie regulacji dotyczących zidentyfikowanych w toku prac i dialogu z sektorem energii oraz użytkownikami rynku energii optymalizacji wykorzystania istniejącej infrastruktury oraz dodatkowych zmian usprawniających i upraszczających proces przyłączania do sieci elektroenergetycznych. Rozwiązania te mają na celu zwiększenie liczby obiektów możliwych do przyłączenia przy równoczesnej optymalizacji kosztów i nakładów polegającej np. na odblokowaniu niewykorzystywanych i nierealizowanych wydanych warunków przyłączenia oraz zwiększeniu elastyczności sieci i rozwoju inwestycji w zakresie magazynowania energii. Dostępność mocy przyłączeniowych stanowi główny czynnik determinujący ścieżkę przyrostu nowych mocy wytwórczych obecnie i w nadchodzących latach. Optymalizacja sposobu wykorzystania istniejących zasobów sieciowych pozwoli na osiągnięcie bardziej zrównoważonych profili wytwarzania energii, przyczyniając się do przyspieszenia procesu transformacji energetycznej, a usprawnienie procesu związanego ze składaniem wniosków o przyłączenie przyczyni się do ograniczenia liczby składanych wniosków, ograniczy mechanizmy spekulacyjne i pozwoli inwestorom na realizację planowanych przedsięwzięć.

• Wykazanie różnicy między dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym – przewidywane skutki wejścia aktu w życie według ustawodawcy

Podążając za uzasadnieniem ustawodawcy UC84, należy przywołać zmiany w poszczególnych obszarach:

A.           Dyrektywa 2024/1711;

B.            Reforma przyłączeń;

C.            Rozporządzenie 2024/1106;

D.           Zmiany w zakresie opracowywania przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe;

E.           Informacja odnośnie magazynów energii elektrycznej.

1. Dyrektywa 2024/1711:

Prawo do umowy po stałej cenie

„Zmiany w projekcie przewidują m.in. wprowadzenie w art. 3 ust. 6da ustawy – Prawo energetyczne nowej definicji, w której przez umowę na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny rozumie się umowę sprzedaży energii elektrycznej lub umowę kompleksową, między sprzedawcą energii elektrycznej a odbiorcą końcowym, której warunki, w tym ceny i dodatkowe opłaty stosowane w rozliczeniach w obrocie energią elektryczną, pozostają niezmienione przez cały okres obowiązywania umowy, z wyjątkiem  podatków i opłat dystrybucyjnych, których wymiar niezależnych od stron umowy. Zmiany wprowadzone w art. 5 ust. 4g ustawy – Prawo energetyczne oraz dodanie nowych ust. 4ha i 4hb zagwarantują odbiorcy końcowemu możliwość zawarcia umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży energii elektrycznej na czas oznaczony po stałej cenie na okres co najmniej jednego roku ze sprzedawcą, który obsługuje ponad 200 000 odbiorców końcowych. Zmiana ta będzie zapobiegać destabilizującemu rynek w ostatnich latach zjawisku skokowego wzrostu cen na rynku energii elektrycznej w Europie.  Ponadto, zgodnie z dodawanym w art. 5 ust. 4hb ustawy – Prawo energetyczne umożliwiono odbiorcy końcowemu, który zawrze umowę na czas określony z gwarancją stałej ceny, korzystanie z odpowiedzi odbioru oraz usług elastyczności. Regulacja ta ma chronić odbiorców końcowych z umową na czas określony i z gwarancją stałej ceny przed wykluczeniem ich z możliwości udziału w odpowiedzi odbioru oraz z aktywnego przyczyniania się do zaspokajania potrzeb w zakresie elastyczności krajowego systemu elektroenergetycznego.

Prawo do zawarcia więcej niż jednej umowy

Projektowane w art. 5 ustawy – Prawo energetyczne zmiany mają na celu umożliwienie odbiorcy końcowemu zawarcia więcej niż jednej umowy kompleksowej lub więcej niż jednej umowy sprzedaży energii elektrycznej. Jednocześnie zrealizowanie tego uprawnienia może nastąpić poprzez: posiadanie więcej niż jednego punkt poboru energii lub instalując dodatkowy licznik zdalnego odczytu w jednym punkcie poboru energii.

Streszczenie kluczowych warunków umowy

Kolejnym instrumentem mającym na celu wzmocnienie pozycji konsumenta energii jest obowiązek dostarczenia odbiorcy końcowemu streszczenia kluczowych warunków umowy w przystępnej i zwięzłej formie, obejmującego:

•             informację o cenie energii elektrycznej oraz o dodatkowych opłatach stosowanych w rozliczeniach w obrocie energią elektryczną;

•             wyjaśnienie czy cena jest stała czy dynamiczna;

•             adres e-mail sprzedawcy i informacje dotyczące infolinii, pod którą konsumenci mogą uzyskać informacje;

•             w stosownych przypadkach informacje na temat sposobów płatności, promocji, dodatkowych usług i rabatów.

W ramach wprowadzanych zmian w projekcie w art. 5 ustawy – Prawo energetyczne dodano nowy ust. 6da, który zobowiązuje sprzedawcę energii do przekazywania odbiorcy końcowemu informacji w zakresie poszczególnych rodzajów umowy sprzedaży energii elektrycznej lub umowy kompleksowej. Informacja taka powinna być przedstawiona odbiorcy w sposób przejrzysty i zrozumiały i zawierać dane o kosztach, korzyściach i ryzykach związanych z umową.

Sprzedawca rezerwowy

W art. 5ad ustawa – Prawo energetyczne uzupełniono regulacje dotyczące sprzedawcy rezerwowego dodając obowiązek informacyjny po stronie przedsiębiorstw energetycznych polegający na przekazaniu informacji o stronie internetowej, na której dostępna jest porównywarka ofert, o której mowa w art. 31g ust. 1 ustawy- Prawo energetyczne oraz o korzyściach związanych z wyborem nowego sprzedawcy.

Definicja ubóstwa energetycznego

Zgodnie z art. 2 pkt 52 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniającej rozporządzenie (UE) 2023/955, do którego odsyła dyrektywa 2024/1711, ubóstwo energetyczne oznacza brak dostępu gospodarstwa domowego do podstawowych usług energetycznych, w przypadku gdy takie usługi zapewniają podstawowe poziomy i godziwe standardy życia i zdrowia, w tym do odpowiedniego ogrzewania, ciepłej wody, chłodzenia, oświetlenia i energii do zasilania urządzeń, w odpowiednim kontekście krajowym, obowiązującej krajowej polityce społecznej i innych odpowiednich politykach krajowych, który to brak dostępu jest spowodowany połączeniem różnych czynników, w tym co najmniej zbyt wysokimi cenami, niedostatecznym dochodem do dyspozycji, wysokimi wydatkami na energię oraz niską efektywnością energetyczną budynków mieszkalnych. Przytoczona definicja ubóstwa energetycznego jest więc, co do zasady, zaimplementowana do porządku prawnego (art. 5gb ustawy – Prawo energetyczne) jednakże, w związku z wdrożeniem dyrektywy 2024/1711 należało ją doprecyzować dodając do niej przesłankę wysokich cen energii jako czynnik przyczyniający się do ubóstwa energetycznego. Celem wzmocnienia ochrony odbiorców końcowych dotkniętych ubóstwem energetycznym, w projekcie, w art. 5ga ustawy – Prawo energetyczne, przewidziano rozszerzenie możliwości skorzystania takich odbiorców z programu wsparcia wobec zaległych i bieżących należności za energię elektryczną lub świadczone usługi. We wniosku do przedsiębiorstwa energetycznego odbiorca dotknięty ubóstwem energetycznym może zaproponować preferowaną przez siebie formę wsparcia, którą przewiduje art. 5ga ust. 3. Sprzedawca energii jest obowiązany do rozpatrzenia wniosku o zastosowanie programu wsparcia w terminie 21 dni od dnia otrzymania tego wniosku i do poinformowania odbiorcy o zastosowanym rozwiązaniu.

Ochrona przed wstrzymaniem dostarczania energii elektrycznej

Obecnie obowiązujące przepisy regulują w sposób kompleksowy procedurę wstrzymania dostaw energii elektrycznej do odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, w tym do odbiorcy wrażliwego, w szczególności w art. 6a-6g ustawy– Prawo energetyczne. Przepisy te nie zawierają jednak odrębnych regulacji w zakresie wstrzymania dostaw energii elektrycznej względem odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym. Przepisy unijne dopuszczają w tym zakresie zastosowanie różnych instrumentów prawnych, poczynając od promowania dobrowolnych kodeksów w zakresie zapobiegania przypadkom zalegania przez odbiorców z płatnościami i zarządzania takimi przypadkami, promowania edukacji i uświadamiania odbiorców w zakresie ich praw dotyczących zarządzania zadłużeniem, ułatwiania i zachęcania do przekazywania odczytów liczników co trzy miesiące lub, w stosownych przypadkach, w krótszych okresach rozliczeniowych, kończąc na właściwych, ze względu na szczególną sytuację danego państwa członkowskiego, mechanizmach finansowania, bonów i dotacji w celu wspierania płatności rachunków. Ten ostatni mechanizm został w pełni zrealizowany w Polsce dzięki przyjęciu ustaw mających na celu wsparcie odbiorców końcowych energii elektrycznej, a w szczególności ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w latach 2023-2025 oraz ustawy z dnia 23 maja 2024 o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu. Przepisy ustawy – Prawo energetyczne uzupełniono o art. 6h, w którym wskazano, że sprzedawca energii elektrycznej oraz przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej promuje zachowania mające na celu racjonalne i oszczędne zużycie energii elektrycznej przez odbiorcę końcowego, poprzez przekazywanie odbiorcy końcowemu stosownych informacji oraz poprzez możliwość opracowania przez przedsiębiorstwa kodeksu dobrych praktyk w tym zakresie i udostępnienia go odbiorcom końcowym na stronach internetowych danego przedsiębiorcy.

Elastyczne umowy przyłączeniowe

Dyrektywa 2024/1711 obliguje państwa członkowskie do zapewnienia na obszarach, na których przepustowość sieci dostępnej dla nowych przyłączeń jest ograniczona, możliwości zawierania niegwarantowanych, elastycznych umów przyłączeniowych. W związku z tym, do projektu dodany został nowy art. 71 ustawy – Prawo energetyczne mający na celu stworzenie podstaw prawnych do oferowania przez operatorów systemów elektroenergetycznych elastycznych umów przyłączeniowych. Umowy takie będą stosowane w przypadku, kiedy przyłączenie do sieci elektroenergetycznej w normalnych warunkach nie byłoby możliwe z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury z powodu ograniczenia w przepustowości sieci. W takim wypadku operator uprawniony będzie do wprowadzania uzasadnionych ograniczeń w poborze lub wprowadzaniu do sieci energii elektrycznej przez daną instalację bez ponoszenia odpowiedzialności za skutki takich ograniczeń. Tego typu umowy mają być co do zasady traktowane jako rozwiązanie tymczasowe, do czasu odpowiedniej rozbudowy sieci elektroenergetycznej, dlatego też warunki przyłączenia oraz elastyczna umowa o przyłączenie mają obejmować postanowienia określające rodzaj ograniczeń odpowiednio w kierunku poboru lub wyprowadzania energii elektrycznej oraz warunki, które muszą zostać spełnione w celu ich usunięcia, w szczególności wymagany zakres rozbudowy sieci. Projekt wprowadza przepisy zobowiązujące Prezesa URE do publikacji na stronie Biuletynu Informacji Publicznej wytycznych dotyczących elastycznych umów o przyłączenie do sieci. W tego rodzaju umowach mają się znaleźć zapisy dotyczące sposobu określania wielkości ograniczeń w poborze i wprowadzaniu do sieci energii elektrycznej, sposobu określania zakresu wymaganej rozbudowy sieci elektroenergetycznej, katalogu odstępstw od obowiązujących zasad rozliczeń za świadczone usługi przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, sposobu określania okresu obowiązywania elastycznej umowy przyłączeniowej.

Transparentność procesu przyłączenia

W zakresie potrzeb dotyczących zwiększenia transparentności oraz przejrzystości procesu przyłączenia do sieci elektroenergetycznych, obejmujących system przesyłowy i dystrybucyjny, konieczne jest wprowadzenie zmian wynikających m.in. z Krajowego Planu Odbudowy. W ramach realizacji tego zadania zaproponowano przepisy, obligujące operatorów do tworzenia dostępnych publicznie platform informacyjnych. W systemach tych publikowane będą regularnie aktualizowane informacje m.in. o dostępnych zdolnościach przyłączeniowych, złożonych wnioskach o określenie warunków przyłączenia, statusu rozpatrywania wniosku, odrzuconych wnioskach o przyłączenie wraz z uzasadnieniem odrzucenia czy też kryteriach stosowanych do obliczania przepustowości sieci dostępnej dla nowych przyłączeń. Ponadto, operatorzy systemów elektroenergetycznych będą obowiązani do stworzenia możliwości składania wniosków o przyłączenie i rozpatrywania wniosków w procesie w pełni elektronicznym. Rozwiązanie to zostało przewidziane w nowododawanych do art. 7 u PE ust. 3a1 – 3a5.  Jednocześnie zachowuje się możliwość składania wniosków w formie dotychczasowej – w formie pisemnej dla podmiotów przyłączanych do sieci o napięciu znamionowym do 1kV, a więc dla podmiotów w tym i gospodarstw domowych zasilanych z sieci niskiego napięcia, które nie uczestniczą w profesjonalnym obrocie gospodarczym.

Wprowadzenie obowiązku publikacji określonych informacji zapewnieni większą przejrzystość i efektywność procesu przyłączania do sieci elektroenergetycznej. Obecnie podmioty ubiegające się o przyłączenie nie mają dostępu do informacji na temat innych wniosków złożonych do tych samych stacji elektroenergetycznych. Publikowanie on-line informacji dotyczącej liczby wniosków o przyłączenie złożonych do danej stacji elektroenergetycznej, rodzaju instalacji i wnioskowanej mocy, będzie wspierać pewność procesu inwestycyjnego. Wówczas podmiot planujący złożyć wniosek o określenie warunków przyłączenia będzie mógł dokonać analizy i oszacowania ryzyka odmowy uzyskania warunków przyłączenia i przykładowo wybrać inną lokalizację, w której uzyskanie warunków przyłączenia będzie możliwe.

Dodatkowe kompetencje Prezesa URE

Wprowadzone w art. 23 ust. 2 ustawa – Prawo energetyczne nowe brzmienie pkt 18b lit. c uzupełnia obowiązki Prezesa URE o monitorowanie rynku energii elektrycznej w zakresie zawierania i stosowania umów na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny, ofert sprzedawców energii elektrycznej, wpływu tych umów i ofert na ceny i stawki opłat dla odbiorców w gospodarstwach domowych, a także szacowanie ryzyk związanych z tymi umowami oraz o publikowanie, w terminie do dnia 30 maja każdego roku, raportu z tego monitorowania. W art. 23 ust. 2 zmieniono również pkt 14ba ustawa – Prawo energetyczne w zakresie zadań Prezesa URE dotyczących zapewnienia, przy współpracy z organami regulacyjnymi państw członkowskich, wykonywania obowiązków przez wspólną platformę alokacji. Ponadto, ust. 9 został uzupełniony ustawa – Prawo energetyczne o sytuacje, gdy nie zostało osiągnięte przez Prezesa URE porozumienie z organami regulacyjnymi w zakresie, w jakim dotyczy to niewykonywania obowiązków właśnie wspólnych platform alokacji.

Zarządzanie ryzykiem związanym ze sprzedawcami energii elektrycznej

Zgodnie z wprowadzanymi w projekcie zmianami (dodawany art. 10e ustawy – Prawo energetyczne), przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną będą zobowiązane do posiadania i stosowania strategii zabezpieczającej, która ma przewidywać środki mające na celu:

•             ograniczenie ryzyka braku rentowności umów z odbiorcami energii elektrycznej, spowodowanego wystąpieniem zmian na hurtowym rynku energii elektrycznej w rozumieniu art. 2 pkt 6 rozporządzenia nr 1227/2011;

•             zapewnienie płynności przedsiębiorstwa energetycznego na rynku dnia następnego i rynku dnia bieżącego;

•             zapewnienie ciągłości dostaw energii elektrycznej.

Przygotowywana przez przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energii elektrycznej strategia zabezpieczająca przewiduje w szczególności:

•             zawarcie umów, o których mowa w art. 2 pkt 77 rozporządzenia 2019/943, umów na rynku terminowym, rynku dnia następnego i rynku dnia bieżącego;

•             działania mające na celu ograniczenie ryzyka wstrzymania dostaw energii elektrycznej polegające w szczególności na zastosowaniu środków, o których mowa w art. 5 ust. 4d i ust. 14, art. 5aa – 5ag oraz w art. 6c – 6h.

Przewidziano również obowiązek aktualizacji strategii raz na trzy lata, w terminie do dnia 30 czerwca roku następującego po tym okresie. Strategia zabezpieczająca oraz jej aktualizacja mają być przedstawiane do zatwierdzenia w drodze decyzji Prezesowi URE. W celu kontroli stosowania strategii zabezpieczającej przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną, przedstawiają Prezesowi URE, do dnia 30 kwietnia każdego roku, sprawozdanie zawierające opis działań podjętych w roku poprzednim w celu realizacji strategii zabezpieczającej.

• Reforma Przyłączeń:

W projekcie proponuje się wprowadzenie zmian w następujących obszarach:

•             rozwiązania upraszczające proces przyłączeniowy, optymalizujące wykorzystanie istniejącej infrastruktury sieciowej i zwiększające liczbę obiektów możliwych do przyłączenia do sieci elektroenergetycznych;

•             rozwiązania mające na celu usprawnienie procesu planowania rozwoju sieci elektroenergetycznej i czasu przyłączenia;

•             rozwiązania zwiększające transparentność procesu przyłączeniowego.

Rozwiązania upraszczające proces przyłączeniowy i optymalizujące wykorzystanie istniejącej infrastruktury sieciowej. W ramach uproszczenia procesu przyłączeniowego, optymalizacji wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej i zwiększenia liczby obiektów możliwych do przyłączenia w projekcie ustawy wprowadza się następujące rozwiązania:

•             rozszerzenie koncepcji i formuły cable pooling poprzez umożliwienie realizacji wszelkich instalacji w formule współdzielenia przyłącza z uproszczeniem procedur. Obecne regulacje umożliwiają współdzielenie przyłącza wyłącznie przez instalacje odnawialnych źródeł energii (OZE). Rozszerzenie wykorzystania narzędzia cable pooling, czyli możliwości współdzielenia przyłącza elektroenergetycznego przez różne instalacje, jest rozwiązaniem, które może znacząco zwiększyć efektywność wykorzystania sieci oraz poprawić zarządzanie mocą przyłączeniową. Wprowadzenie zmian, które umożliwią szersze zastosowanie cable pooling, pozwoli na poprawę efektywności i niezawodności pracy krajowego systemu elektroenergetycznego oraz integrację większej liczby odnawialnych źródeł energii oraz magazynów energii;

•             w celu uproszczenia procedur, projektowane rozwiązania przewidują likwidację obowiązku sporządzania ekspertyzy wpływu na system elektroenergetyczny w zakresie modyfikacji wydanych warunków przyłączenia w zakresie dodania kolejnego typu instalacji lub zwiększenia mocy zainstalowanej, o ile zmianie nie ulega moc przyłączeniowa, odpowiednio w kierunku poboru lub wprowadzania do sieci energii elektrycznej, a dodatkowo do wniosku o określenie warunków przyłączenia zostanie dołączone zobowiązanie do nieprzekraczania mocy przyłączeniowej;

•             projekt wprowadza też zmiany w art. 7 ust 22 ustawy – Prawo energetyczne dotyczące zabezpieczenia zdolności technicznych do nieprzekraczania mocy przyłączeniowej (tzw. strażnik mocy). W przypadku niepoprawnej pracy strażnika mocy oraz przekroczenia mocy przyłączeniowej, przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej będzie mogło wstrzymać wprowadzanie energii do sieci lub pobór energii przez podmiot przyłączony do sieci;

•             likwidacja wymogu dołączania wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy oraz dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, na której jest planowana inwestycja określona we wniosku. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 7 ust 8d ustawy – Prawo energetyczne, obowiązek przedłożenia dokumentu jest zastępowany obowiązkiem złożenia stosownego oświadczenia. Jednocześnie, zgodnie z dodawanym art. 7 ust. 8da, w uzasadnionych przypadkach przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej zachowuje uprawnienie do żądania od inwestora przekazania tych dokumentów;

•             wprowadzenie w art. 7 ust 8ga ustawy – Prawo energetyczne terminu dla operatora na wysłanie wezwania do uzupełnienia wniosku o wydanie warunków przyłączenia niektórych instalacji. Przedsiębiorstwo energetyczne będzie mieć obowiązek potwierdzenia kompletności złożonego wniosku o wydanie warunków przyłączenia lub przekazania informacji o zidentyfikowanych brakach lub wadach tego wniosku w terminie 60 dni od jego doręczenia. Obowiązek ten będzie dotyczył instalacji zaliczanych I, II grupy przyłączeniowej, części instalacji zaliczanych do III lub VI grupy przyłączeniowej, a ponadto biogazowni rolniczych o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 2 MW;

•             wprowadzenie art. 8 ust 1a ustawy – Prawo energetyczne, w sprawach dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej o napięciu wyższym od 1kV, wyrażonej jako odmowa określenia warunków przyłączenia z przyczyn technicznych lub ekonomicznych, 6 miesięcznego terminu na złożenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu przez Prezesa URE. W obecnym stanie prawnym termin ten nie jest określony, co powoduje, że wnioski często składane są w bardzo odległym okresie od otrzymania odmowy;

•             likwidacja wymogu realizacji przyłączenia OZE w terminie 48 miesięcy od zawarcia umowy o przyłączenie. W tym celu uchylony zostaje art. 7 ust 2a ustawy – Prawo energetyczne. Obecny stan prawny stwarza niepotrzebne trudności w realizacji umów o przyłączenie pomiędzy operatorem systemu dystrybucyjnego a podmiotem przyłączanym.

Usprawnienie procesu planowania rozwoju sieci elektroenergetycznej

W ramach usprawnienia procesu planowania rozwoju sieci elektroenergetycznej i czasu przyłączenia przewiduje się wprowadzenie rozwiązań pozwalających na uwolnienie mocy z nierealizowanych warunków przyłączenia oraz urealniających racjonalizujących opłaty związane z przełączeniem w związku z obserwowanymi w ostatnich latach dynamicznymi zmianami na rynku energii:

•             zwiększenie kwoty zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie z 30 zł na 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o określenie warunków przyłączenia i jednocześnie podniesienie maksymalnej wartości zaliczki z 3 000 000 zł na 6 000 000 zł. Służy temu zmiana art. 7 ust 8a ustawy – Prawo energetyczne. Dotychczasowa wartość zaliczki wprowadzona ustawą z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r., poz. 104) dotychczas nie była waloryzowana;

•             wprowadzenie, w przypadku urządzeń, instalacji lub sieci przyłączanych bezpośrednio do sieci elektroenergetycznej (o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV) bezzwrotnej opłaty za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia, w wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej we wniosku o określenie warunków przyłączenia, jednak nie więcej niż 100 000 zł. Opłatę za wniosek będzie wnosiło się odrębnie dla każdego miejsca przyłączenia wskazanego we wniosku o określenie warunków przyłączenia. Środki finansowe z tego tytułu powinny pozwolić na poprawę sprawności rozpatrywania wniosków przez przedsiębiorstwa energetyczne;

•             ustanowienie w art. 7 ust 8c1-8c9 zabezpieczenia dla podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej (o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV) w wysokości 30 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o określenie warunków przyłączenia, w zakresie wartości mocy nieprzekraczającej 100 MW, oraz w wysokości 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o określenie warunków przyłączenia, w zakresie wartości mocy przekraczającej 100 MW. Zabezpieczenie będzie mogło zostać złożone w formie kaucji, wniesionej na oprocentowany rachunek bankowy prowadzony dla przedsiębiorstwa energetycznego, do którego sieci dany podmiot ubiega się o przyłączenie lub gwarancji ubezpieczeniowej lub bankowej. Zabezpieczenie będzie podlegało zwrotowi bądź będzie zatrzymywane przez przedsiębiorstwo energetyczne w zależności od spełnienia (bądź niespełnienia) określonych zobowiązań;

•             zmiana okresu ważności warunków przyłączenia z 2 lat na 1 rok. Służy temu  zmiana brzmienia art. 7 ust 8i ustawy – Prawo energetyczne. Zmiana powinna pomóc w rozwiązaniu problemu tzw. „blokowania mocy przyłączeniowych” w związku z wydanymi a nie realizowanymi warunkami przyłączenia. Tym samym, rozwiązanie powinno przyspieszyć realizowanie inwestycji przez podmioty zainteresowane, a także poprawić aktualność warunków przyłączenia;

•             wprowadzenie do umów o przyłączenie obowiązków realizacji przez podmiot przyłączany tzw. „kamieni milowych”. Obowiązek ten będzie wynikał z dodanego art. 7 ust. 21a ustawy – Prawo energetyczne . Umowy o przyłączenie do sieci o napięciu powyżej 1kV, będą rozwiązywane w przypadku gdy podmiot przyłączany do sieci w terminie 24 miesięcy od daty zawarcia umowy nie wykaże, że pozyskał wymagane zgody i pozwolenia, które są niezbędne dla realizacji całości instalacji objętej umową oraz gdy w terminie 36 miesięcy od daty zawarcia umowy nie wykaże, że zawarł niezbędne umowy na dostawę głównych urządzeń wykorzystywanych w instalacji objętej tą umową;

•             wprowadzenie dodanymi przepisami art. 7c- 7j aukcji na moce przyłączeniowe uwolnione z umów rozwiązanych w związku z brakiem realizacji kamieni milowych. Projekt wprowadza rozwiązania pozwalające, aby w przypadku rozwiązania umowy o przyłączenie (z powodu braku realizacji kamieni milowych przez podmiot przyłączany), przedsiębiorstwo energetyczne wykonujące działalność gospodarczą w zakresie przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, z którym zawarta była umowa o przyłączenie umożliwiło zawarcie w drodze aukcji umowy o przyłączenie obejmującej przyłączenie do tego samego miejsca w sieci i na takich samych zasadach analogicznej instalacji jak instalacja, która była objęta umową.

Rozwiązania zwiększające transparentność procesu przyłączeniowego

W zakresie zwiększenia transparentności oraz przejrzystości procesu przyłączenia do sieci elektroenergetycznych, obejmujących system przesyłowy i dystrybucyjny, konieczne jest wprowadzenie zmian wynikających m.in. z Krajowego Planu Odbudowy. W ramach realizacji tego zadania zaproponowano przepisy obligujące operatorów do tworzenia dostępnych publicznie platform informacyjnych. W systemach tych publikowane będą regularnie aktualizowane informacje, m.in. o dostępnych zdolnościach przyłączeniowych, złożonych wnioskach o określenie warunków przyłączenia, statusie rozpatrywania wniosku, odrzuconych wnioskach o przyłączenie wraz z uzasadnieniem odrzucenia czy też kryteriach stosowanych do obliczania przepustowości sieci dostępnej dla nowych przyłączeń. Ponadto, operatorzy systemów elektroenergetycznych będą obowiązani do stworzenia możliwości składania wniosków o przyłączenie i rozpatrywania wniosków w procesie w pełni elektronicznym. Jednocześnie zachowuje się możliwość składania wniosków w formie dotychczasowej – w formie pisemnej dla podmiotów przyłączanych do sieci o napięciu znamionowym do 1kV, a więc dla podmiotów w tym i gospodarstw domowych zasilanych z sieci niskiego napięcia, które nie uczestniczą w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Wprowadzenie obowiązku publikacji powyższych informacji zapewnieni większą przejrzystość i efektywność procesu przyłączania do sieci elektroenergetycznej. Publikowanie on-line informacji dotyczącej liczby wniosków o przyłączenie złożonych do danej stacji elektroenergetycznej, rodzaju instalacji i wnioskowanej mocy, będzie wspierać pewność procesu inwestycyjnego. Wówczas podmiot planujący złożyć wniosek o określenie warunków przyłączenia będzie mógł dokonać analizy i oszacowania ryzyka odmowy uzyskania warunków przyłączenia i przykładowo wybrać inną lokalizację, w której uzyskanie warunków przyłączenia będzie możliwe.

• Rozporządzenie 2024/1106:

Zmiana brzmienia obecnych definicji i wprowadzenie nowych definicji

W projekcie wprowadzono nowe definicje handlu algorytmicznego, osoby zawodowo pośredniczącej w zawieraniu transakcji lub zawodowo realizującej transakcje, zarejestrowanego mechanizmu sprawozdawczego oraz platformy informacji wewnętrznych. Konieczność wprowadzenia nowych definicji jest powiązana z projektowanymi zmianami w zakresie sankcji w ustawie – Prawo energetyczne. Dotychczasowe przepisy ustawy – Prawo energetyczne odsyłały do definicji zorganizowanej platformy obrotu zawartej w ustawie z dnia z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Mając na uwadze, że rozporządzenie 2024/1106 wprowadziło własną definicję, wprowadzone zostało odpowiednie odesłanie.

Rozszerzenie obowiązków uczestników rynku wobec Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki oraz Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER)

Dotychczasowy art. 23b ustawy – Prawo energetyczne stanowił wdrożenie art. 13 ust. 1 rozporządzenia 1227/2011, zgodnie z którym krajowe organy regulacyjne zapewniają stosowanie zakazów określonych w art. 3 i 5 oraz przestrzeganie obowiązku określonego w art. 4. Na państwa członkowskie nałożony został obowiązek, aby krajowe organy regulacyjne posiadały uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów niezbędnych w celu wykonywania tej funkcji. Rozporządzenie 2024/1106 rozszerzyło ten zakres o dodatkowe przepisy, tj. art. 7c, 8, 9 i 15. Tym samym, konieczne stało się rozszerzenie zakresu art. 23b o możliwość prowadzenia przez Prezesa URE kontroli lub postępowań wyjaśniających. Ponadto, zawarte w projekcie ustawy przepisy rozszerzyły kompetencje Prezesa URE w zakresie prawa wglądu do dokumentów, żądania przedstawienia dokumentów lub informacji mających znaczenie dla oceny wykonania obowiązków wynikających z rozporządzenia 1227/2011.Rozporządzenie 2024/1106 zwiększyło również kompetencje ACER w zakresie prowadzenia kontroli i dochodzeń w sprawach REMIT o charakterze transgranicznym we współpracy z krajowymi organami regulacyjnymi. W celu umożliwienia skutecznej ich realizacji, art. 23b ust. 3 ustawy-Prawo energetyczne stanowi podstawę dla Prezesa URE do zwrócenia się o pomoc do funkcjonariuszy innych organów kontroli państwowej lub Policji w przypadku, gdy kontrolowany utrudnia lub uniemożliwia przeprowadzenie kontroli. Dodany art. 23oa ustawy – Prawo energetyczne stanowi zaś podstawę do zastosowania przez Prezesa URE niezbędnych środków i podjęcia odpowiednich działań na podstawie przekazanego przez ACER sprawozdania z dochodzenia.

Rozszerzenie katalogu naruszeń, za które Prezes URE może wymierzyć pieniężną karę administracyjną

W projekcie ustawy, w art. 56 w ust. 1, wprowadza się nowe naruszenia, za które Prezes URE będzie mógł wymierzyć karę administracyjną. Naruszenia te dotyczą realizacji nowych obowiązków uczestników rynku w zakresie prowadzenia handlu algorytmicznego, dostarczania Agencji danych dotyczących rynku LNG oraz przekazywania wnioskowanych przez ACER informacji.

Dostosowanie wysokości administracyjnych kar pieniężnych nakładanych przez Prezesa URE oraz sankcji nakładanych przez sąd

Jak zostało to wskazane w preambule rozporządzenia 1227/2011 nadużycia na rynku w jednym państwie członkowskim często mają wpływ nie tylko na kształtowanie się cen hurtowych energii elektrycznej i gazu ziemnego poza granicami tego państwa, ale również na ceny detaliczne dla konsumentów i mikroprzedsiębiorstw (motyw 4). Ważne jest, aby sankcje za naruszenie rozporządzenia 1227/2011 były proporcjonalne, skuteczne i odstraszające oraz aby odzwierciedlały wagę naruszeń, szkodę wyrządzoną konsumentom oraz potencjalne korzyści osiągnięte w wyniku obrotu prowadzonego w oparciu o informacje wewnętrzne i manipulację na rynku (motyw 31). Wprowadzona rozporządzeniem 2024/1106 minimalna wysokość kar wynikała z potrzeby zapewnienia jednolitych i silniejszych ram zapobiegania manipulacji na rynku i innym naruszeniom. Przy czym, nakładane sankcje nadal powinny być proporcjonalne, skuteczne i odstraszające oraz powinny odzwierciedlać rodzaj naruszeń, z uwzględnieniem zasady ne bis in idem (motyw 23) – „nie dwa razy w tej samej sprawie”.

Zmiany zaproponowane w projekcie ustawy mają na celu dostosowanie ich wysokości do nowych limitów wprowadzonych rozporządzeniem 2024/1106. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 18 ust. 4 rozporządzenia 1227/2011, państwa członkowskie zostały obowiązane do wprowadzenia kar, których minimalna wysokość została wyraźnie określona. W przypadku osób fizycznych kara za naruszenie:

• art. 3 i 5 rozporządzenia powinna wynosić co najmniej 5 mln euro
• art. 4 i 15 rozporządzenia powinna wynosić co najmniej 1 mln euro
• art. 8 i 9 rozporządzenia powinna wynosić co najmniej 500 000 euro.

Nałożona kara musi również uwzględniać roczny dochód danej osoby w poprzedzającym roku kalendarzowym oraz wysokość odniesionej korzyści finansowej wynikającej z naruszenia.W przypadku pozostałych osób, wysokość kary została określona poprzez wskazanie minimalnej części całkowitego rocznego obrotu w poprzedzającym roku obrotowym.

Obecne przepisy ustawy – Prawo energetyczne za wskazane powyżej naruszenia przewidują dwie ścieżki nakładania kary – za naruszenie art. 3, 5 i 15 jest to sankcja nakładana przez sąd, zaś za naruszenie pozostałych przepisów kara administracyjna nakładana przez Prezesa URE. Tym samym, mając na uwadze charakter naruszeń oraz skutki jakie mogą wywołać na rynkach energii elektrycznej, konieczne stało się określenie nowych, adekwatnych:

• wysokości administracyjnych kar pieniężnych nakładanych przez Prezesa URE na podstawie art. 56 ust. 2g pkt 4-7 oraz
• wysokości sankcji nakładanych przez sąd na podstawie art. 57a-57d oraz art. 57f.

• Zmiany w zakresie opracowywania przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe

Ustawa Prawo energetyczne nakłada na samorządy gmin szereg obowiązków związanych z zaopatrzeniem w paliwa i energię, w tym tak istotnych, jak obowiązek planowania i organizacji zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe na obszarze gminy, których prawnym wyrazem powinny być uchwalone przez gminę założenia do planu zaopatrzenia w energię elektryczną i paliwa gazowe. Realizacja tego zadania stwarza jednak liczne trudności. W konsekwencji, istnieją gminy, które nie dokonały oceny istniejącego stanu zapotrzebowania na ciepło, energię i paliwa gazowe i nie wytyczyły kierunków zmian w tym zakresie, uwzględniających przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie paliw i energii i możliwości wykorzystania lokalnych zasobów paliw i energii. Tym samym, tylko w niedostatecznym stopniu wykorzystane zostały przez gminy możliwości kompleksowej regulacji gospodarki energetycznej na lokalnych rynkach. Dodatkowo, oceny dotychczas obowiązujących uregulowań ustawowych dokonała Najwyższa Izba Kontroli w Raporcie wniosków z przeprowadzonej kontroli Najwyższej Izby Kontroli pn. Lokalne Bezpieczeństwo Energetyczne. NIK wskazał na szereg problemów w procesie planowania lokalnego bezpieczeństwa energetycznego. Mając na uwadze wnioski z raportu NIK, Minister Klimatu i Środowiska, zarządzeniem z dnia 17 maja 2021 r., powołał Zespół do spraw lokalnego bezpieczeństwa energetycznego, którego zadaniem było m.in. wypracowanie koncepcji usprawnienia wykonywania obowiązków gmin, w szczególności poprzez przedstawienie propozycji uzupełnienia regulacji o niezbędne elementy służące skutecznemu wykonywaniu tych obowiązków oraz zwiększeniu roli samorządu województwa w nadzorze nad wykonywaniem obowiązków gmin. Wynikiem prac Zespołu są zaproponowane w projekcie rozwiązania polegające na:

•             wprowadzeniu bardziej efektywnych systemów współpracy i wymiany informacji pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a przedsiębiorstwami energetycznymi, w tym operatorami systemów elektroenergetycznych oraz operatorami systemów gazowych, poprzez rozszerzenie obowiązku konsultacyjnego o obowiązek informowania przedsiębiorstw energetycznych wyłożeniu do wglądu projektu planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe i wydłużenie okresu w którym można składać wnioski, zastrzeżenia i uwagi do projektu;

•             oparciu procedury konsultacji publicznych planów o przepisy działu III rozdziału 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2021 r. poz. 2373 i 2389);

•             wprowadzeniu obowiązku zapewnienia zgodności planu z wojewódzkimi programami ochrony środowiska i programami ochrony powietrza, o których mowa odpowiednio w art. 18 i art. 91 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973, 2127 i 2269) oraz określoną uchwałą Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej państwa 2030 strategii rozwoju w zakresie środowiska i gospodarki wodnej” wydaną na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 324, 862, 1717 i 1940);

•             rezygnacji z założeń do planów na rzecz wprowadzenia opracowywania planów zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe;

•             nadaniu planom zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe statusu aktu prawa miejscowego, tj. nadanie im wiążącego charakteru.

• Informacja odnośnie magazynów energii elektrycznej

Projektowany art. 43g ust. 10 ma na celu zapewnienie ministrowi właściwemu do spraw energii, ministrowi właściwemu do spraw klimatu oraz Prezesowi URE niezbędnych informacji na temat magazynów energii elektrycznej przyłączonych do sieci operatora systemu elektroenergetycznego. Informacje te są niezbędne ww. organom na potrzeby statystyczne, przygotowywania dokumentów strategicznych kształtujących politykę energetyczną państwa oraz rocznego sprawozdania Prezesa URE z działalności. Nałożony na operatorów systemów elektroenergetycznych obowiązek nie powinien stanowić dodatkowego istotnego obciążenia, bowiem operatorzy ci otrzymują ww. informacje na temat magazynów energii elektrycznej w związku z przyłączeniem tych magazynów do sieci elektroenergetycznej. Obecny brak uregulowań w tym zakresie uniemożliwia ww. organom uzyskiwanie takich informacji od operatorów systemów elektroenergetycznych. Jednocześnie kary pieniężne uzupełniono o przepisy sankcjonujące niedopełnienie obowiązku prowadzenia rejestru magazynów energii elektrycznej uzupełniając dotychczasową lukę prawną oraz o przepisy sankcjonujące nieprzekazanie w terminie ministrowi właściwemu do spraw energii, ministrowi właściwemu do spraw klimatu oraz Prezesowi URE sprawozdania zawierającego wykaz magazynów energii elektrycznej przyłączonych do jego sieci.” – tak uzasadnienie ustawodawcy UC84.

Kiedy przedmiotowe regulacje wejdą w życie?

Zgodnie z projektowanym przepisem o wejściu w życie proponuje się, aby weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem: art. 1 pkt 3 w zakresie art. 5ad ust. 1 pkt 8, co wynika z konieczności uwzględnienia, że art. 5ad wchodzi w życie dnia 1 lipca 2025 r.

Ustawa sieciowa – podsumowanie

Tytułem zakończenia warto jest za ustawodawcą powtórzyć, że projektowane zmiany są zgodne z prawem Unii Europejskiej. Dojdzie tym samym do wdrożenia dyrektywy nr 2024/1711 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniającej dyrektywy (UE) 2018/2001 i (UE) 2019/944 w odniesieniu do poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej.

Niezmiennie zachęcamy do polemiki, komentarzy oraz głosów związanych z przywołanymi uzasadnieniami ustawodawcy UC84 do nadchodzących/planowanych zmian w obszarze szeroko rozumianego prawa energetycznego.