Zmiany w finansowaniu i prawie dla atomu. Rząd upraszcza procedury i przesuwa miliardy na 2030 rok

Ministerstwo Energii opublikowało projekt nowelizacji tzw. specustawy jądrowej oraz Prawa atomowego, którego celem jest usunięcie barier administracyjnych i przyspieszenie budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej w gminie Choczewo (lokalizacja Lubiatowo-Kopalino). Strategiczna inwestycja o docelowej mocy 3750 MW, realizowana przez spółkę Polskie Elektrownie Jądrowe w amerykańskiej technologii AP1000 firmy Westinghouse, ma ruszyć w 2036 roku (kolejne reaktory w 2037 i 2038 r.).

Przetasowania w budżecie

Najważniejszą zmianą finansową jest propozycja modyfikacji limitów wsparcia publicznego ze Skarbu Państwa dla PEJ. Resort proponuje zmniejszenie tegorocznego dofinansowania i przesunięcie 3 mld zł na koniec dekady:

• W 2026 roku limit wydatków budżetowych ma wynieść 8 mld zł zamiast dotychczasowych 11 mld zł.
• W 2030 roku wsparcie wzrośnie do 9,6 mld zł zamiast planowanych 6,6 mld zł.

Skarb Państwa ma zapewnić łącznie około 60 mld zł finansowania (zgodę na tę pomoc publiczną Komisja Europejska wydała pod koniec 2025 roku), przy czym całkowity koszt projektu szacowany jest na ok. 200 mld zł. Pod koniec grudnia PEJ otrzymała już pierwszą transzę w postaci obligacji skarbowych o wartości 4,6 mld zł. Równolegle spółka zabezpiecza finansowanie zewnętrzne – po konsultacjach z ponad 30 bankami oferty od samych polskich instytucji opiewają na ponad 35 mld zł, a umowy mogą zostać podpisane w 2028 roku.

Mniej barier biurokratycznych

Nowelizacja wprowadza ułatwienia w procedurach przed Prezesem Państwowej Agencji Atomistyki. Najważniejszą zmianą jest odstąpienie od wymogu tłumaczenia całości dokumentacji technicznej z języka angielskiego na polski.

• Ponieważ technologia AP1000 pochodzi z USA, przymusowe tłumaczenie skomplikowanych opracowań inżynieryjnych w toku postępowań administracyjnych generowało ryzyko błędów translatorskich i opóźnień.
• Inwestor zyska prawo składania dokumentów (w tym probabilistycznych analiz bezpieczeństwa) w języku angielskim za zgodą lub opinią Prezesa PAA. Jeśli dojdzie do rozbieżności między wersją angielską a ewentualnym cząstkowym tłumaczeniem na język polski, prawem wiążącym będzie wersja angielska.

Szybsza ścieżka administracyjna

Dołączony projekt ustawy z dnia 3 czerwca 2026 roku ujawnia szereg dodatkowych ułatwień proceduralnych:

• Własność i użytkowanie gruntów z mocy prawa – z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji stanie się ostateczna, inwestor nabywa prawo użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa oraz własność posadowionych tam budynków (stwierdza to wojewoda w drodze decyzji). Z dniem wydania decyzji lokalizacyjnej inwestor automatycznie zyskuje też prawo do dysponowania nieruchomościami na cele budowlane.
• Decyzje lokalizacyjne na czas nieokreślony – ustawa znosi ograniczenia czasowe – dotychczasowe decyzje wydane na czas określony stają się z mocy prawa decyzjami na czas nieokreślony.
• Mniej formalności publikacyjnych – zrezygnowano z obowiązku uciążliwego ogłaszania decyzji o ustaleniu lokalizacji w prasie o zasięgu ogólnopolskim. Powiadomienia będą realizowane m.in. przez Biuletyn Informacji Publicznej.
• Ochrona przed wygaszeniem pozwoleń wodnoprawnych – w nowelizacji Prawa wodnego wydłużono aż do 10 lat (od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna) czas na rozpoczęcie wykonywania urządzeń wodnych dla elektrowni jądrowej, zanim pozwolenie wodnoprawne mogłoby wygasnąć.
• Wyłączność stron – stroną postępowań o wydanie lub zmianę zezwolenia radiologicznego na budowę obiektu będzie wyłącznie sam wnioskodawca. Udział społeczeństwa zostanie zapewniony m.in. przez jawne rozprawy administracyjne oraz 45-dniowy termin na zgłaszanie uwag do wniosku i skróconego raportu bezpieczeństwa w BIP.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia.