Węgry po Orbánie zaskakują. Najwyższe w UE poparcie dla wspólnych inwestycji energetycznych
Bezpieczeństwo energetyczne, niższe rachunki i uniezależnienie od importu paliw kopalnych – to właśnie te kwestie coraz mocniej kształtują podejście Europejczyków do transformacji energetycznej. Najnowsze badanie Europejskiego Banku Inwestycyjnego pokazuje, że poparcie dla zmian wykracza poza tradycyjne podziały polityczne. Szczególnie interesujące wyniki płyną z Węgier, które po 16 latach rządów Viktora Orbána zmieniły w 2026 roku kierunek polityczny. Aż 74 proc. Węgrów popiera wspólne finansowanie transformacji przez państwa UE. To najwyższy wynik w całej Wspólnocie.
Opublikowana 5 listopada ósma edycja badania EIB Climate Survey 2026 przynosi istotną zmianę w sposobie postrzegania europejskiej transformacji energetycznej. Choć ochrona klimatu pozostaje ważnym argumentem za odchodzeniem od paliw kopalnych, na pierwszy plan wysuwają się dziś kwestie gospodarcze i geopolityczne. Europejczycy coraz częściej postrzegają inwestycje energetyczne jako sposób na ograniczenie zależności od zagranicznych dostawców surowców i zabezpieczenie się przed kolejnymi kryzysami cenowymi.
Aż 82 proc. Europejczyków oczekuje, że transformacja ograniczy zależność od importowanej ropy i gazu. Niewiele mniej, bo 79 proc., liczy na stabilniejsze lub niższe ceny energii, a 76 proc. wskazuje na spowolnienie zmian klimatu. Trzy czwarte badanych uważa transformację za pilną potrzebę swojego kraju. To ważny sygnał dla polityków i branży energetycznej: transformacja przestaje być postrzegana wyłącznie jako projekt klimatyczny, a coraz częściej staje się elementem polityki bezpieczeństwa i konkurencyjności gospodarczej.
Od ochrony klimatu do niezależności energetycznej
Zmianę priorytetów najlepiej pokazuje porównanie z wynikami badania sprzed czterech lat. W 2022 roku ochrona klimatu była najczęściej wskazywaną korzyścią z odchodzenia od paliw kopalnych w 19 państwach członkowskich. Ograniczenie zależności od importu surowców zajmowało pierwsze miejsce w ośmiu krajach, natomiast niższe ceny energii nie były najważniejszym oczekiwaniem w żadnym z nich. Wówczas debata o transformacji była znacznie silniej związana z koniecznością realizacji celów klimatycznych.
W 2026 roku sytuacja wygląda inaczej. Niezależność od importowanej ropy i gazu jest najważniejszą oczekiwaną korzyścią już w 16 państwach UE, ceny energii dominują w ośmiu, a klimat zajmuje pierwsze miejsce zaledwie w trzech: Szwecji, na Malcie i w Luksemburgu. Nie oznacza to jednak odwrotu od celów klimatycznych. Przeciwnie – w każdym kraju UE większość respondentów nadal oczekuje, że transformacja przyczyni się do spowolnienia zmian klimatu.
Zmieniła się przede wszystkim hierarchia argumentów przemawiających za inwestycjami w nowe źródła energii. Trzeba przy tym pamiętać, że pytania zastosowane w badaniach z 2022 i 2026 roku różniły się sformułowaniem. Pozwala to porównywać kolejność wskazywanych korzyści w poszczególnych państwach, ale nie bezpośrednio zestawiać odsetków odpowiedzi z obu edycji.
Wysokie rachunki zmieniają podejście do energetyki
Za zmianą społecznych priorytetów stoją konkretne doświadczenia ekonomiczne. Sześciu na dziesięciu Europejczyków deklaruje, że wzrost cen energii w ciągu ostatnich 12 miesięcy istotnie ograniczył ich siłę nabywczą. Co piąty respondent określa ten wpływ jako bardzo poważny. Rosnące wydatki na prąd, gaz, paliwa samochodowe i ogrzewanie przekładają się bezpośrednio na codzienne decyzje finansowe gospodarstw domowych.
Aż 38 proc. badanych przyznaje, że z powodu drożejącej energii ograniczyło wydatki na żywność lub ochronę zdrowia, natomiast 34 proc. zmniejszyło ogrzewanie mieszkań. Jeszcze bardziej wymowne jest to, że 16 proc. respondentów zadłużyło się, zwróciło o pomoc finansową lub opóźniło opłacenie rachunku za energię. Problemy z kosztami energii przestały więc dotyczyć wyłącznie komfortu życia, a w części gospodarstw zaczęły wpływać na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb.
Wysokie ceny zmieniają również zachowania transportowe. Niemal jedna trzecia Europejczyków ograniczyła przejazdy samochodem związane z podstawowymi potrzebami, takimi jak zakupy czy wizyty lekarskie, a 30 proc. zrezygnowało z wyjazdów rekreacyjnych lub odwiedzin bliskich. Część respondentów zaczęła także częściej korzystać z transportu publicznego, wspólnych przejazdów lub rowerów.
W tym kontekście społeczne oczekiwania wobec transformacji są zrozumiałe. Dla gospodarstw domowych sukcesem nie będzie wyłącznie ograniczenie emisji, ale przede wszystkim dostęp do przystępnej cenowo, stabilnej i bezpiecznej energii. Aż 79 proc. Europejczyków obawia się, że zbyt wolna transformacja doprowadzi w dłuższym okresie do wzrostu cen energii i kosztów życia. Oznacza to, że wielu respondentów nie traktuje już transformacji wyłącznie jako źródła potencjalnych kosztów, lecz również jako sposób ograniczania przyszłego ryzyka.
Węgierski paradoks. Po latach rządów Orbána społeczeństwo stawia na wspólne inwestycje
Jednym z najbardziej interesujących elementów badania są wyniki z Węgier, które w 2026 roku przeszły istotną zmianę polityczną. Po 16 latach rządów Viktora Orbána władzę przejęła partia TISZA, kierowana przez Pétera Magyara, który objął urząd premiera 9 maja 2026 roku. Nowy rząd zapowiedział poprawę relacji z Unią Europejską i odbudowę współpracy z europejskimi instytucjami. To istotny kontekst dla interpretacji wyników badania, przeprowadzonego w sierpniu, a więc już po zmianie władzy.
Wcześniejsza polityka energetyczna Budapesztu opierała się na utrzymywaniu bliskich relacji surowcowych z Rosją, a gabinet Orbána wielokrotnie krytykował wybrane elementy europejskiej polityki klimatycznej. Węgry przez lata były jednym z państw podkreślających koszty transformacji i konieczność zachowania narodowej suwerenności energetycznej. Tym bardziej interesujące jest to, że właśnie węgierskie społeczeństwo wykazuje dziś najwyższe w Unii Europejskiej poparcie dla wspólnego finansowania transformacji energetycznej.
Aż 74 proc. Węgrów opowiada się za łączeniem zasobów finansowych państw członkowskich w celu realizacji inwestycji transformacyjnych. To wynik o 15 punktów procentowych wyższy od średniej unijnej i najwyższy spośród wszystkich 27 państw. Jedynie 18 proc. badanych preferuje samodzielne finansowanie takich inwestycji przez poszczególne kraje, co z kolei stanowi najniższy odsetek w całej UE. Wyniki pokazują wyraźną preferencję dla europejskiej współpracy w sektorze energetycznym.
Na tym jednak nie koniec. Aż 81 proc. Węgrów uważa transformację energetyczną za pilną potrzebę swojego kraju, wobec 75 proc. w całej Unii. Ograniczenia zależności od importowanej ropy i gazu oczekuje 88 proc. respondentów, 86 proc. liczy na bardziej stabilne lub niższe ceny energii, a 87 proc. wskazuje na spowolnienie zmian klimatu. Ten ostatni wynik jest najwyższy w całej Unii Europejskiej, co dodatkowo pokazuje, że kwestie klimatyczne pozostają ważne również w państwie, którego poprzedni rząd często krytykował unijną politykę klimatyczną.
Równie wymowne jest podejście Węgrów do technologii energetycznych. Aż 92 proc. respondentów chce priorytetowego traktowania energetyki niskoemisyjnej. Największe poparcie uzyskuje energia słoneczna, wskazywana przez 61 proc. badanych, a następnie energia wiatrowa z wynikiem 41 proc. Węgry wyróżniają się też zainteresowaniem geotermią, którą wskazuje 19 proc. respondentów – więcej niż w jakimkolwiek innym państwie Unii.
Wyniki te warto rozpatrywać zarówno w kontekście wieloletniej polityki energetycznej poprzedniego rządu, jak i obecnej sytuacji politycznej. Zmiana władzy w Budapeszcie otworzyła nowy etap w relacjach Węgier z Unią Europejską, ale samo badanie nie pozwala ustalić, w jakim stopniu wydarzenia polityczne wpłynęły na deklaracje obywateli. Nie można więc na jego podstawie twierdzić, że poparcie dla wspólnych inwestycji wzrosło wskutek zwycięstwa TISZY.
Węgierski przykład pokazuje natomiast, że poparcie dla transformacji energetycznej nie musi pokrywać się z tradycyjnymi podziałami politycznymi. Obywatele mogą mieć różne poglądy na szczegółowe regulacje klimatyczne, a jednocześnie zgadzać się co do potrzeby ograniczenia importu paliw, rozwoju krajowych źródeł energii oraz finansowania strategicznych inwestycji na poziomie europejskim. Właśnie ten pragmatyczny wymiar transformacji może być jednym z najważniejszych wniosków z najnowszego badania EBI.
SPRAWDŹ RÓWNIEŻ: Węgry nie muszą już oszczędzać energii. Teraz chcą szybko rozbudować magazyny energii – e-magazyny.pl
Polska: przede wszystkim ceny, ale również bezpieczeństwo
Na tle europejskich wyników warto przyjrzeć się również Polsce. Według badania EBI 67 proc. Polaków uważa transformację energetyczną za pilną potrzebę kraju. To mniej niż średnio w Unii Europejskiej, ale nadal wyraźna większość społeczeństwa. Wynik ten pokazuje, że mimo sporów wokół tempa i kosztów odchodzenia od paliw kopalnych potrzeba zmian w polskiej energetyce znajduje szerokie społeczne poparcie.
Aż 81 proc. Polaków oczekuje, że transformacja ograniczy zależność od paliw kopalnych, w tym importowanej ropy i gazu. Niewiele mniej, bo 79 proc., liczy na stabilniejsze lub niższe ceny energii, a 74 proc. wskazuje na spowolnienie zmian klimatu. Różnice między tymi odpowiedziami nie są duże, co pokazuje, że Polacy oczekują od transformacji jednocześnie korzyści ekonomicznych, bezpieczeństwa energetycznego i efektów środowiskowych.
Co ciekawe, 39 proc. Polaków deklaruje znaczący spadek siły nabywczej wskutek podwyżek cen energii, podczas gdy średnia dla UE wynosi 60 proc. Nie oznacza to, że ceny energii nie stanowią w Polsce problemu. Pokazuje natomiast, że deklarowana skala ich wpływu na domowe budżety była w badanym okresie mniejsza niż przeciętnie w Unii.
Polacy również opowiadają się za europejską współpracą. Za wspólnym finansowaniem inwestycji transformacyjnych opowiada się 62 proc. respondentów, a 72 proc. chciałoby ściślejszej współpracy energetycznej Polski z innymi państwami. Jest to szczególnie istotne w kontekście rozbudowy infrastruktury sieciowej, rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz zwiększania elastyczności krajowego systemu elektroenergetycznego.
Dla polskiego rynku ważny jest również inny wniosek. Aż 60 proc. Polaków, którzy zainstalowali panele fotowoltaiczne, deklaruje, że dotacja, ulga podatkowa lub preferencyjny kredyt miały decydujące znaczenie dla podjęcia inwestycji. Średnia unijna wynosi w tym przypadku 41 proc. Pokazuje to, jak istotne dla rozwoju energetyki prosumenckiej pozostają stabilne i przewidywalne mechanizmy wsparcia.
Europa chce własnych technologii, nawet kosztem tempa transformacji
Badanie EBI przynosi również istotne wnioski dla europejskiego przemysłu energetycznego. Aż 55 proc. mieszkańców UE uważa, że Europa powinna rozwijać własny, konkurencyjny przemysł czystych technologii, nawet jeśli oznaczałoby to wolniejsze tempo wdrażania transformacji. Za szybszym wykorzystaniem urządzeń importowanych spoza Europy opowiada się 29 proc. respondentów. Co ważne, rozwijanie europejskiego przemysłu jest preferowanym kierunkiem we wszystkich 27 państwach członkowskich.
To sygnał, że społeczne oczekiwania wobec transformacji wykraczają poza samo zastępowanie paliw kopalnych odnawialnymi źródłami energii. Coraz większego znaczenia nabiera pytanie, kto będzie produkował panele fotowoltaiczne, turbiny wiatrowe, magazyny energii, komponenty sieci elektroenergetycznych i inne technologie niezbędne do modernizacji systemu energetycznego. Dla Europy nie chodzi już wyłącznie o dostęp do czystej energii, ale również o utrzymanie miejsc pracy, kompetencji przemysłowych i wartości dodanej we własnej gospodarce.
Transformacja oparta na importowanych urządzeniach może ograniczyć zależność od zagranicznych paliw, ale jednocześnie stworzyć nowe uzależnienia technologiczne i przemysłowe. Dlatego europejska polityka energetyczna staje się coraz silniej związana z polityką przemysłową. Jednocześnie rozbudowa europejskich łańcuchów dostaw wymaga inwestycji, a w niektórych segmentach może oznaczać wyższe koszty początkowe.
Wyzwaniem będzie więc pogodzenie konkurencyjności europejskich producentów z oczekiwaniem odbiorców na przystępne ceny energii. Samo przeniesienie produkcji do Europy nie gwarantuje bowiem niższych rachunków ani większego bezpieczeństwa energetycznego. Konieczne będą również inwestycje w innowacje, zwiększanie skali produkcji i rozwój infrastruktury, a także tworzenie warunków pozwalających europejskim technologiom konkurować cenowo z rozwiązaniami importowanymi.
Transformacja jako wspólny europejski projekt
Wyniki badania pokazują jeszcze jedną istotną tendencję: mieszkańcy UE wyraźnie preferują współpracę ponad samodzielnymi działaniami poszczególnych państw. Za wspólnym finansowaniem inwestycji energetycznych opowiada się 59 proc. Europejczyków, podczas gdy 31 proc. preferuje finansowanie krajowe. W każdym z 27 państw członkowskich pierwsze rozwiązanie ma więcej zwolenników, choć skala poparcia dla niego jest zróżnicowana.
Dla sektora energetycznego ma to praktyczne znaczenie. Rozbudowa sieci przesyłowych, połączeń transgranicznych, magazynów energii czy infrastruktury wspierającej integrację odnawialnych źródeł wymaga dużych nakładów, często wykraczających poza możliwości pojedynczych inwestorów. Wspólne instrumenty finansowania mogą pozwolić na sprawniejszą realizację projektów o znaczeniu ponadnarodowym, a także ograniczać różnice między możliwościami inwestycyjnymi poszczególnych państw.
Istotną rolę w finansowaniu takich przedsięwzięć odgrywa już Europejski Bank Inwestycyjny. Według danych instytucji jej roczne finansowanie sektora energetycznego podwoiło się od rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę, osiągając w 2025 roku 33 mld euro. EBI finansuje obecnie około połowy europejskich projektów dotyczących sieci i połączeń międzysystemowych, co piątą elektrownię słoneczną oraz co trzecią lądową farmę wiatrową.
Rozwój wspólnych instrumentów może zyskiwać coraz większe znaczenie nie tylko gospodarcze, lecz także społeczne. Badanie wskazuje bowiem, że Europejczycy oczekują współdziałania w obszarze, który bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo i koszty życia. Szczególnie wysokie poparcie dla wspólnych inwestycji na Węgrzech pokazuje, że współpraca energetyczna może znajdować szeroką akceptację również w państwach o skomplikowanej historii relacji z unijną polityką klimatyczną.
Transformacja potrzebuje nowego języka
Najważniejszym wnioskiem z EIB Climate Survey 2026 nie jest osłabienie poparcia dla ochrony klimatu. Jest nim zmiana sposobu, w jaki Europejczycy definiują korzyści z transformacji. Przez lata debata o polityce energetycznej koncentrowała się przede wszystkim na redukcji emisji, celach klimatycznych i zobowiązaniach międzynarodowych. Dziś coraz większą rolę odgrywają bezpieczeństwo dostaw, odporność na szoki cenowe, konkurencyjność europejskiego przemysłu oraz ograniczenie zależności od zagranicznych dostawców surowców.
Nieprzypadkowo właśnie Węgry dostarczają jednych z najciekawszych wyników badania. Państwo, które przez lata pod rządami Viktora Orbána pozostawało jednym z najbardziej krytycznych wobec części unijnej polityki klimatycznej, wykazuje obecnie najwyższe w UE społeczne poparcie dla wspólnego finansowania transformacji. Wyniki badania przeprowadzonego już po objęciu władzy przez Pétera Magyara nie pozwalają jednak przesądzić, czy i w jakim stopniu zmiana polityczna wpłynęła na te postawy.
Wyniki z Węgier wskazują natomiast na istotną prawidłowość: dla wielu obywateli transformacja energetyczna może być atrakcyjna przede wszystkim ze względu na korzyści gospodarcze i bezpieczeństwo energetyczne, niezależnie od towarzyszących jej sporów politycznych. Podobną tendencję widać w całej Europie, gdzie ograniczenie zależności od importowanych paliw kopalnych wysunęło się na pierwszy plan wśród oczekiwanych korzyści.
Dla europejskich decydentów i przedsiębiorstw energetycznych płynie z tego czytelna lekcja: transformacja będzie łatwiejsza do przeprowadzenia, jeśli mieszkańcy zobaczą w niej nie tylko realizację celów klimatycznych, lecz także sposób na tańszą, bezpieczniejszą i bardziej niezależną energetykę. Ostatecznie to właśnie zdolność do dostarczenia tych korzyści, a nie same deklaracje polityczne, może zdecydować o trwałości społecznego poparcia dla zmian w europejskiej energetyce.
Dodaj komentarz