Termomodernizacja obniża zużycie energii o 43%, ale rachunki tylko o 11%. Problem w programie „Czyste Powietrze”

Samo ocieplenie budynku i wymiana źródła ogrzewania nie gwarantują znaczącego spadku rachunków. Z najnowszej analizy Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC) wynika, że w modelowym domu jednorodzinnym przejście z kotła węglowego na pellet, po przeprowadzeniu termomodernizacji, pozwala obniżyć roczne wydatki na ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody o zaledwie 11,4%. Zastosowanie wysokosprawnej pompy ciepła może natomiast przynieść oszczędności przekraczające 60%. Organizacja apeluje o zmiany w programie „Czyste Powietrze”, które pozwolą uzależnić wsparcie nie tylko od parametrów energetycznych budynku, ale również od przyszłych kosztów jego eksploatacji.

Mniejsze zapotrzebowanie na ciepło nie zawsze oznacza niższe rachunki

Jednym z głównych celów programu „Czyste Powietrze” jest poprawa efektywności energetycznej budynków jednorodzinnych oraz wymiana przestarzałych źródeł ogrzewania. Jak jednak wskazuje PORT PC, uzyskanie wymaganych parametrów energetycznych nie musi automatycznie przekładać się na proporcjonalne oszczędności finansowe dla właścicieli nieruchomości.

Organizacja przeanalizowała koszty ogrzewania modelowego domu jednorodzinnego o powierzchni 150 m², zamieszkanego przez czteroosobową rodzinę. Przed modernizacją zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania wynosiło 140 kWh/(m²·rok), co odpowiadało rocznemu zapotrzebowaniu na ciepło na poziomie 21 tys. kWh.

Po przeprowadzeniu termomodernizacji wskaźnik ten obniżono do 80 kWh/(m²·rok), a zapotrzebowanie na ciepło spadło do 12 tys. kWh rocznie. Oznacza to redukcję o około 43%.

W analizie przyjęto również, że poprawa izolacyjności cieplnej budynku pozwala obniżyć temperaturę zasilania istniejącej instalacji grzejnikowej z 75°C do 55°C, bez konieczności wymiany grzejników. PORT PC zaznacza jednak, że możliwość takiego rozwiązania powinna być każdorazowo potwierdzona obliczeniami i oceną parametrów konkretnej instalacji.

Pellet czy pompa ciepła? Różnice w kosztach sięgają kilku tysięcy złotych

W wariancie wyjściowym budynek ogrzewany był kotłem węglowym o sezonowej sprawności 75%. Roczny koszt zakupu paliwa na ogrzewanie pomieszczeń i przygotowanie ciepłej wody użytkowej wynosił 10 988 zł.

Po termomodernizacji przeanalizowano trzy warianty źródeł ciepła: kocioł na pellet klasy 5, pompę ciepła powietrze–woda klasy A+++ oraz gruntową pompę ciepła solanka–woda tej samej klasy energetycznej.

Uzyskane wyniki pokazują znaczące różnice w kosztach eksploatacji.

Źródło ogrzewania	Roczny koszt ogrzewania i c.w.u.	Spadek kosztów względem stanu wyjściowego
Kocioł węglowy – przed modernizacją	10 988 zł	–
Kocioł na pellet – po modernizacji	9 740 zł	11,4%
Pompa ciepła powietrze–woda A+++	4 279 zł	61,1%
Pompa ciepła solanka–woda A+++	4 059 zł	63,1%

W przypadku kotła pelletowego przyjęto cenę paliwa wynoszącą 2262 zł za tonę. Dla pomp ciepła zastosowano taryfę G12w i średnią cenę energii elektrycznej na poziomie 0,89 zł/kWh.

Różnica pomiędzy ogrzewaniem pelletem a pompą ciepła jest wyraźna. W analizowanym przypadku zastosowanie powietrznej pompy ciepła pozwala ograniczyć roczne wydatki na zakup energii o 5461 zł w porównaniu z kotłem pelletowym. W przypadku gruntowej pompy ciepła oszczędności wzrastają do 5681 zł rocznie.

Należy przy tym podkreślić, że kalkulacja dotyczy kosztów zakupu paliwa i energii, a nie całkowitych kosztów użytkowania systemu grzewczego. Nie uwzględnia m.in. serwisowania urządzeń, a uzyskane wyniki zależą od cen nośników energii, sprawności instalacji oraz sposobu jej eksploatacji.

SPRAWDŹ RÓWNIEŻ: Pellet za 9040 zł, pompa ciepła za 3783 zł. Nowe wyliczenia pokazują ogromną różnicę w kosztach ogrzewania – e-magazyny.pl

Wyższy koszt inwestycji może zwrócić się już po roku

Analiza PORT PC obejmuje także wpływ poziomu dofinansowania na opłacalność wyboru konkretnej technologii. Przy dofinansowaniu wynoszącym 70% dodatkowy wydatek inwestora na powietrzną pompę ciepła w porównaniu z kotłem pelletowym wynosi w przyjętym modelu 5586 zł, z uwzględnieniem 8% VAT.

Przy rocznych oszczędnościach na zakupie energii na poziomie 5461 zł oznacza to prosty okres zwrotu dodatkowego nakładu wynoszący około jednego roku.

W przypadku dofinansowania na poziomie 40% okres ten wydłuża się do około 1,8 roku. Warto zwrócić uwagę, że są to okresy zwrotu różnicy w wydatkach inwestycyjnych pomiędzy pompą ciepła a kotłem na pellet, a nie całkowitego kosztu zakupu i montażu pompy ciepła.

Kalkulacja została przeprowadzona przy założeniu modelowych kosztów inwestycji netto odpowiadających maksymalnym kosztom kwalifikowanym w programie.

Zdaniem PORT PC pokazuje to, jak duże znaczenie dla decyzji inwestycyjnej ma nie tylko wysokość przyznanej dotacji, lecz także przewidywany koszt późniejszego użytkowania instalacji.

Czy spadek cen pelletu zmieniłby opłacalność pomp ciepła?

Istotnym elementem analizy jest również scenariusz obniżenia ceny pelletu z 2262 zł do 1700 zł za tonę. Według wyliczeń PORT PC nawet tak znacząca obniżka nie zlikwidowałaby przewagi analizowanych pomp ciepła pod względem kosztów zakupu energii.

Przy niższej cenie pelletu roczne oszczędności wynikające z zastosowania pompy ciepła nadal wynosiłyby około 3–3,3 tys. zł, choć wydłużyłby się okres zwrotu dodatkowych nakładów inwestycyjnych.

Dla powietrznej pompy ciepła, przy dofinansowaniu wynoszącym 70%, okres zwrotu wzrósłby z około roku do 1,8 roku. Przy wsparciu na poziomie 40% wydłużyłby się natomiast z 1,8 do 3,3 roku.

W przypadku gruntowej pompy ciepła okresy te byłyby dłuższe i wynosiłyby odpowiednio 5,2 oraz 9,3 roku. Autorzy analizy oszacowali także cenę pelletu, przy której koszty zakupu energii dla poszczególnych systemów byłyby porównywalne. Dla powietrznej pompy ciepła wynosi ona około 994 zł za tonę pelletu, a dla gruntowej około 943 zł za tonę.

Oznaczałoby to konieczność spadku ceny pelletu o około 56–58% w stosunku do wartości przyjętej w analizie. Wyniki te nie mogą być jednak automatycznie przenoszone na wszystkie budynki. Na opłacalność poszczególnych technologii wpływają bowiem zarówno parametry energetyczne domu, jak i rzeczywista sezonowa sprawność urządzeń, temperatura pracy instalacji czy taryfy i ceny energii.

PORT PC chce zmian w zasadach programu „Czyste Powietrze”

Na podstawie przeprowadzonej analizy PORT PC postuluje modyfikację zasad wsparcia inwestycji w ramach programu „Czyste Powietrze”.

Jednym z najważniejszych proponowanych rozwiązań jest silniejsze premiowanie pomp ciepła o najwyższej klasie efektywności energetycznej A+++.

W przypadku beneficjentów korzystających z dofinansowania na poziomie do 40% i 70% organizacja proponuje zwiększenie intensywności wsparcia dla najbardziej efektywnych urządzeń w porównaniu z modelami niższych klas energetycznych.

Z kolei w grupie gospodarstw uprawnionych do najwyższego poziomu dofinansowania, sięgającego 100%, postulowane jest odpowiednie ustalenie limitów kosztów kwalifikowanych, tak aby umożliwiały zakup urządzeń o wysokiej efektywności.

PORT PC zwraca jednocześnie uwagę, że sama klasa energetyczna urządzenia nie gwarantuje niskich rachunków. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe zaprojektowanie całego systemu, dobór urządzenia do zapotrzebowania budynku oraz właściwy montaż i regulacja instalacji.

W budynkach wyposażonych w grzejniki szczególnie istotna jest ocena efektywności pompy ciepła przy temperaturze zasilania 55°C, a nie tylko przy 35°C, charakterystycznej dla instalacji niskotemperaturowych.

Prognoza rachunków powinna być obowiązkowa

Drugim istotnym postulatem organizacji jest wprowadzenie obowiązku przedstawiania beneficjentom programu porównawczych prognoz kosztów eksploatacji jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji.

Obecnie, jak wskazuje PORT PC, informacje o zapotrzebowaniu budynku na energię użytkową oraz wysokości możliwej dotacji nie zapewniają wystarczających podstaw do świadomego wyboru źródła ciepła.

Organizacja proponuje, aby audyt energetyczny i doradztwo obejmowały zestawienie przewidywanych rocznych kosztów ogrzewania i przygotowania ciepłej wody dla dostępnych wariantów modernizacji.

Takie porównanie powinno uwzględniać sezonową efektywność urządzeń, parametry instalacji, taryfy energetyczne, ceny paliw i energii, a także rzeczywisty wkład własny inwestora po uwzględnieniu dotacji i VAT.

Ważnym elementem miałoby być również przedstawienie prostego okresu zwrotu dodatkowych nakładów inwestycyjnych oraz co najmniej dwóch scenariuszy kosztów eksploatacji, uwzględniających możliwość zmian cen nośników energii.

Rozwiązanie to mogłoby mieć szczególne znaczenie dla gospodarstw o niższych dochodach, w przypadku których nawet niewielki wzrost kosztów ogrzewania może istotnie obciążyć domowy budżet.

Efektywność energetyczna powinna oznaczać również niższe wydatki

Wnioski płynące z analizy PORT PC wskazują na potrzebę szerszego spojrzenia na efekty termomodernizacji. Ograniczenie zapotrzebowania budynku na energię jest ważnym elementem modernizacji, ale równie istotne pozostaje to, ile energii trzeba ostatecznie kupić i jaki jest jej koszt.

Z punktu widzenia inwestorów, projektantów i wykonawców instalacji grzewczych oznacza to konieczność kompleksowego podejścia do modernizacji budynków. Dobór źródła ciepła powinien być powiązany z charakterystyką energetyczną obiektu, parametrami instalacji odbiorczej i prognozowanymi kosztami użytkowania.

W ocenie PORT PC podobne podejście powinno znaleźć odzwierciedlenie również w sposobie oceny skuteczności publicznych programów wsparcia.

– Sukcesem „Czystego Powietrza” nie jest samo wykonanie termomodernizacji czy wymiana urządzenia. Sukcesem jest dom, który po modernizacji zużywa mniej kupowanej energii, a jego mieszkańcy mają niższe i bardziej przewidywalne rachunki. Właśnie taki efekt powinien przesądzać o kierunku publicznego wsparcia – podsumowuje Paweł Lachman, prezes PORT PC.

Przedstawione wyliczenia pokazują, że o ekonomicznym sukcesie termomodernizacji decyduje nie tylko ograniczenie strat ciepła, lecz także sposób jego wytwarzania. Dla branży instalacyjnej jest to kolejny argument przemawiający za kompleksowym projektowaniem systemów grzewczych i oceną ich efektywności w całym okresie użytkowania, a nie wyłącznie na etapie zakupu urządzeń.

Źródło: Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), analiza opublikowana 5 listopada 2026 r. Dane dotyczą modelowego budynku jednorodzinnego oraz cen energii i paliw z III kwartału 2026 r.