Sprawa modułowych reaktorów jądrowych. Kiedy zapadnie kluczowa decyzja? Premier zapowiada, że jeszcze tego lata
Premier Donald Tusk zapowiedział, że jeszcze tego lata rząd podejmie kierunkową decyzję w sprawie rozwoju średnich modułowych reaktorów jądrowych (SMR – small modular reactors). Jak zaznaczył podczas piątkowego wystąpienia, rozwiązania te mogą odegrać istotną rolę w polskiej transformacji energetycznej, stanowiąc uzupełnienie dla klasycznych dużych elektrowni atomowych.
– Zmierzmy się z tym szybko i rozstrzygnijmy postępowanie, jeśli chodzi o te najnowocześniejsze modułowe średnie reaktory jądrowe – mówił Tusk, zwracając się bezpośrednio do ministra energii Miłosza Motyki. – Liczę na to, że do końca lata przedstawi pan precyzyjny plan działania w tej kwestii – dodał.
Atomowa układanka – nie tylko „duże” elektrownie
Wypowiedzi premiera wpisują się w szerszą politykę energetyczną rządu. Obok trwających przygotowań do budowy pierwszej dużej elektrowni jądrowej, rząd kończy również analizy lokalizacji drugiego tego typu obiektu. Jednak w centrum ostatnich rozmów politycznych coraz wyraźniej pojawiają się także mniejsze reaktory modułowe – potencjalnie tańsze, szybsze do wdrożenia i bardziej elastyczne w zastosowaniu, szczególnie w pobliżu zakładów przemysłowych czy mniejszych ośrodków miejskich.
OSGE i technologia BWRX-300
Najbardziej zaawansowanym projektem dotyczącym SMR w Polsce jest inicjatywa spółki Orlen Synthos Green Energy (OSGE) – wspólnego przedsięwzięcia PKN Orlen i firmy Synthos należącej do Michała Sołowowa. OSGE planuje wdrożenie reaktorów GE-Hitachi typu BWRX-300, które należą do rodziny reaktorów wodno-wrzących. Jednostki te charakteryzują się mocą 300 MWe i należą do tzw. kategorii SMR.
Pierwsze lokalizacje wskazane przez inwestora to Włocławek, Ostrołęka oraz Stawy Monowskie koło Oświęcimia. W grudniu 2023 r. Minister Klimatu i Środowiska wydał dla spółki sześć decyzji zasadniczych, co teoretycznie pozwalało na dalsze procedowanie inwestycji.
ABW stawia znak zapytania
Jednak rozwój SMR w Polsce napotkał poważne bariery administracyjne. Jak ujawniono, w toku postępowania wymagającego opinii Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), projekty OSGE otrzymały negatywną ocenę służb. Spółka złożyła wniosek o odtajnienie uzasadnienia decyzji ABW, aby móc się do niej odnieść, lecz spotkało się to z odmową.
W lutym 2024 r. Ministerstwo Aktywów Państwowych zapowiedziało audyt OSGE prowadzony przez nowe władze Orlenu. Dodatkowo Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało o kontroli dotyczącej samej struktury właścicielskiej projektu, zastrzegając, że nie obejmuje ona oceny technologii BWRX-300 jako takiej.
To wszystko oznacza, że mimo zaawansowanego przygotowania inwestycji, dalsze kroki będą wymagały nie tylko zgody politycznej, ale także rozstrzygnięcia wątpliwości natury bezpieczeństwa państwa.
Premier naciska, ale potrzebna spójność
Słowa premiera Tuska należy więc traktować jako sygnał polityczny – zarówno dla administracji rządowej, jak i inwestorów. Kierunkowa decyzja dotycząca SMR, jeśli rzeczywiście zapadnie latem, może otworzyć drogę do dalszych działań inwestycyjnych, legislacyjnych i regulacyjnych. Może też posłużyć jako komunikat do zagranicznych partnerów technologicznych, że Polska poważnie myśli o wdrożeniu atomu w nowoczesnej, rozproszonej formie.
Niezbędne będzie jednak ujednolicenie stanowisk między resortami oraz rozwiązanie kwestii bezpieczeństwa. W przeciwnym razie technologia, którą inne kraje – jak USA czy Kanada – już testują i wdrażają, może w Polsce utknąć na poziomie deklaracji.
Energia jądrowa a polityka klimatyczna
Rozwój SMR-ów to element większej układanki – czyli realizacji celów klimatycznych UE oraz zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego. Polska stoi dziś przed koniecznością odejścia od węgla, uniezależnienia się od importu gazu oraz zagwarantowania stabilnych dostaw energii w sytuacji rosnącego zapotrzebowania.
Choć OZE odgrywają tu kluczową rolę, nie wystarczą do pokrycia potrzeb przemysłu i krajowej sieci bez wsparcia źródeł stabilnych. SMR-y mogą w tej układance pełnić rolę pomostu między centralną a rozproszoną produkcją energii – z jednej strony wspierając miks energetyczny, z drugiej – umożliwiając lokalizowanie produkcji tam, gdzie powstaje zapotrzebowanie.
Co dalej?
Premier oczekuje od ministra energii konkretnego planu działania jeszcze tego lata. Do końca września możemy spodziewać się dokumentu, który określi ramy prawne i finansowe dla wdrażania SMR-ów w Polsce. Od tego, jak szczegółowy i realny będzie to plan – oraz jak zostanie przyjęty przez opinię publiczną i inwestorów – zależeć będzie przyszłość tej technologii w naszym kraju.
Źródło: portalsamorzadowy.pl