Strategiczne surowce pod rosyjską kontrolą. Co to oznacza dla rynku metali rzadkich?

Jak informuje francuski dziennik „Le Figaro”, Rosja przejęła kontrolę nad terenami w obwodzie donieckim, które skrywają największe w Europie złoża litu. Chodzi o okolice miejscowości Wełyka Nowosiłka i Szewczenko, które w ostatnich tygodniach znalazły się pod rosyjską kontrolą w wyniku ofensywy wojskowej. Lit, nazywany „białym złotem”, jest dziś jednym z najważniejszych surowców strategicznych – kluczowym dla produkcji baterii do samochodów elektrycznych, smartfonów i innych urządzeń elektronicznych.

Szewczenko – najczystszy lit Ukrainy

Zgodnie z analizą przeprowadzoną przez dziennikarzy „Le Figaro”, złoża litu w rejonie Szewczenko są nie tylko największe na Ukrainie, ale również charakteryzują się najwyższą czystością. Oznacza to, że ich eksploatacja byłaby technicznie łatwiejsza i bardziej opłacalna niż w innych znanych lokalizacjach. Według badaczek Switłany Wasyłenko i Uliany Naumenko z Ukraińskiej Narodowej Akademii Nauk Ukraina jeszcze przed pełnoskalową inwazją Rosji miała potencjał, by stać się jednym z wiodących producentów litu na świecie. Szacunkowe zasoby tego metalu w Ukrainie wynoszą około 500 tysięcy ton, co przewyższa udokumentowane rezerwy Portugalii – dotychczas największego źródła litu w Unii Europejskiej.

Cztery główne lokalizacje – dwa złoża pod okupacją

Ukraina posiada co najmniej cztery obszary o wysokiej koncentracji litu: dwa znajdują się na zachodzie kraju – Połochiwske i Dobra, a dwa na wschodzie – Kruta Balka i Szewczenko. Obecnie oba wschodnie złoża znajdują się pod kontrolą rosyjską. Mimo dużego potencjału żadna z tych lokalizacji nie jest jeszcze eksploatowana przemysłowo. Eksperci podkreślają, że rozpoczęcie wydobycia w warunkach wojennych jest praktycznie niemożliwe, a nawet po zakończeniu działań zbrojnych uruchomienie produkcji będzie wymagało ogromnych nakładów finansowych i infrastrukturalnych.

Międzynarodowe interesy i geopolityczne napięcia wokół litu

Zainteresowanie ukraińskimi zasobami litu nie jest nowością na arenie międzynarodowej. Jeszcze podczas prezydentury Donalda Trumpa Stany Zjednoczone podpisały umowę z Ukrainą, zapewniającą Amerykanom pierwszeństwo w dostępie do tamtejszych surowców. Porozumienie to miało zagwarantować USA strategiczny dostęp do metali rzadkich, których znaczenie rośnie wraz z globalną transformacją energetyczną.

Jednocześnie „Le Figaro” przypomina, że administracja Trumpa nie wykluczała współpracy z Rosją w zakresie eksploatacji metali rzadkich. Prezydent Władimir Putin podczas jednego z wystąpień w lutym 2025 roku wyraził gotowość do współpracy z zagranicznymi partnerami, w tym także z USA, na polu wydobycia i przetwórstwa tych surowców.

Rosyjskie przejęcie terenów bogatych w lit wpisuje się w szerszy kontekst geopolitycznej walki o dostęp do kluczowych surowców energetycznych. W obliczu rosnącego popytu na baterie do pojazdów elektrycznych oraz magazynów energii kontrola nad złożami litu staje się coraz bardziej strategicznym atutem. Dla Rosji, zmagającej się z międzynarodowymi sankcjami, możliwość posiadania dostępu do takich zasobów może stać się elementem nacisku w relacjach handlowych i politycznych.

Eksperci: wydobycie w czasie wojny nierealne, ale znaczenie geostrategiczne ogromne

Chociaż uruchomienie wydobycia litu na terenach okupowanych przez Rosję wydaje się obecnie mało prawdopodobne, znaczenie geostrategiczne tego kroku jest bezdyskusyjne. Analitycy podkreślają, że posiadanie kontroli nad największymi zasobami litu w Europie może w przyszłości posłużyć Moskwie jako karta przetargowa wobec krajów Zachodu.

„Le Figaro” zauważa, że nawet po zakończeniu konfliktu, odbudowa infrastruktury wydobywczej będzie dla Ukrainy dużym wyzwaniem. Tymczasem Rosja, wzmacniając swoje pozycje w regionie, zwiększa wpływ na przyszłe łańcuchy dostaw surowców niezbędnych dla transformacji energetycznej całej Europy.

Źródło: polskieradio.pl