Warszawa chce ogrzewać mieszkania ciepłem z metra. Na pierwszy ogień idzie Bemowo

Pociąg hamuje przed stacją. Silniki są rozgrzane, a koła i układ jezdny oddają ciepło. Pracują wentylatory, oświetlenia, schody ruchome i cała techniczna infrastruktura, której pasażer zwykle nawet nie zauważa. A propos, choć jeden człowiek posiada temperaturę tylko 36,6 stopni, to tysiące takich ludzi, codziennie oczekujących na transport to całkiem spora masa grzewcza. Metro zmienia się wtedy w swego rodzaju piec. Rzecz jasna, takie ciepło trzeba wyprowadzić na zewnątrz, ale Warszawa zamierza zrobić coś innego, a mianowicie zebrać z ciepła energię i wysłać ją do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Uff… jak gorąco!

Tuwim pisał o klasycznej lokomotywie, ale Metro Warszawskie także można opisać onomatopeją wzdychania z powodu przegrzania. Natomiast trzeba pamiętać, że obecne tam ciepło ma wiele źródeł. Jednym z nim jest np. tarcie związane z ruchem pociągów. Innym nagrzewanie silników elektrycznych. Dochodzi do tego już wspomniana obecność pasażerów. Nie trzeba też tłumaczyć, że w tej zamkniętej przestrzeni pracuje mnóstwo urządzeń technicznych.

To wszystko razem wzięte można opisać (oczywiście w pewnym uproszczeniu) jako podziemny akumulator ciepła. Zimą mogłoby się to komuś spodobać. Zmarznięty pasażer podziękowałby samemu sobie, że właśnie dziś część swojej trasy do pracy pokonał metrem. Ale latem, gdy na zewnątrz jest ponad 30 stopni, optyka się zmienia diametralnie.

Bez odpowiedniej wentylacji i klimatyzacji, w dusznych podziemiach robi się atmosfera nie do wytrzymania. Do spiekoty dochodzą zapachy. Zarządzający kombinują zatem jak tu wyprowadzić ciepło na zewnątrz. Gdy to się uda mają problem z głowy i przynajmniej nie muszą słuchać narzekań podróżnych. Jednakże z punktu widzenia energetyki wyrzucanie ciepła – nawet takiego – to trochę tak jak dla właściciela komisu zezłomowanie całkiem jeszcze dobrego, sprawnego auta. Jednym słowem: marnotrawstwo.

Bemowo pójdzie pierwsze

Veolia Energia Warszawa i Metro Warszawskie zaczęły analizować możliwość odzysku tego ciepło już po podpisaniu listu intencyjnego w 2022 r. Badano m.in. temperaturę na stacjach, wilgotność, zapylenie, układ wentylacji, dostęp do energii elektrycznej i kanalizacji oraz, co bardzo istotne, odległość od istniejącej sieci ciepłowniczej.

Ostatecznie do pilotażu wytypowano stację Bemowo na linii M2. To ważne, bo przy odzysku energii sama jej obecność jeszcze niczego nie załatwia. Można znaleźć fantastyczne źródło ciepła, jednak jeśli trzeba do tego zbudować 15 km rurociągu, taki pomysł wygląda fatalnie w Excelu.

Natomiast na Bemowie źródło i miejsca sieć są wystarczająco blisko siebie. Na tyle, by cały projekt miał sens nie tylko techniczny, ale i ekonomiczny.

W październiku 2026 r. trwało już postępowanie środowiskowe dot. budowy sieci, która przyłączy projektowane źródło ciepła z metra w regonie ul. Górczewskiej i Powstańców Śląskich. Tzn. nie mówimy wyłącznie o ciekawostce zaprezentowanej na konferencji prasowej, lecz o projekcie, który wszedł w fazę formalnego przygotowania infrastruktury.

Jak zrobić kaloryfer z tunelu?

Nie wystarczy oczywiście podłączyć rury do kratki wentylacyjnej. Powietrze w metrze jest za chłodne, żeby bezpośrednio zasilić typową sieć ciepłowniczą. Właśnie dlatego w tym momencie potrzebna jest pompa ciepła. Jej zadaniem jest odbieranie energii z powietrza o stosunkowo niskiej temperaturze i podniesienie jej do poziomu, przy którym może być użyteczna dla systemu ciepłowniczego.

W analizach dla warszawskiego metra mówiono o powietrzu o temperaturze średnio ok. 10-20 stopni Celsjusza. Potencjał techniczny poszczególnych stacji oceniano na mniej więcej od 0,5 do 3,5 MW. I choć tym nie można zastąpić elektrociepłowni, to widać, że te kilka megawatów znajdujących się w środku miasta i powstających przy okazji funkcjonowania infrastruktury transportowej nie jest drobiazgiem. A przecież nikt nie powiedział, że to jedyne takie miejsce.

Chłodniej na peronie, cieplej w mieszkaniu

Jest jeszcze drugi, całkiem przyziemny zysk. Odbieranie ciepła z metra może oznaczać, że na stacjach zrobi się po prostu chłodniej. W miejskich zapowiedziach pojawiała się nawet możliwość obniżenia temperatury na peronach o maksymalnie 4 stopnie Celsjusza. Brzmi dobrze, szczególnie gdy w sierpniu człowiek schodzi pod ziemię i zamiast ulgi czuje się jak w rozgrzanym autobusie, tylko bez widoku za oknem.

Oczywiście nie oznacza to, że każda stacja nagle zamieni się w klimatyzowany salon. Wiele zależy od wielkości instalacji, pory roku i tego, ile ciepła faktycznie uda się odebrać. Ale wizja, w której mieszkańcy jednocześnie mniej pocą się w metrze i korzystają z odzyskanej energii w domach, ma pewien urok.

Darmowe? Niezupełnie

W tym miejscu warto ostudzić entuzjazm. Pompa ciepła nie działa na dobre słowo ani na samą obecność gorących pasażerów. Potrzebuje prądu, a całą instalację trzeba zbudować, serwisować i opłacać. Co więcej, zimą sieć ciepłownicza potrzebuje ciepła o innych parametrach niż w łagodniejsze dni, więc efektywność takiego rozwiązania nie będzie zawsze identyczna.

To jednak nie przekreśla pomysłu. W gruncie rzeczy cała sztuka polega na tym, by z jednej jednostki energii elektrycznej dostarczonej do pompy otrzymać kilka jednostek użytecznego ciepła. Ile konkretnie? To dopiero pokaże działająca instalacja. Excel, który wcześniej pomagał wybrać Bemowo, jeszcze nieraz będzie miał tutaj ostatnie słowo.

Miasto grzeje się samo

Najciekawsze jest jednak coś innego. Metro nie jest przecież jedynym miejscem, w którym Warszawa produkuje ciepło niejako przy okazji. Są jeszcze ścieki, serwerownie, zakłady przemysłowe i inne obiekty, gdzie energia bywa niechcianym produktem ubocznym. Każde z tych miejsc może być małym elementem większej układanki, pod warunkiem że technika i rachunek ekonomiczny pozwolą je połączyć z odbiorcami.

Nie należy zatem oczekiwać, że od jutra stolica ogrzeje wszystkie mieszkania ciepłem z hamujących pociągów. Bemowo ma być przede wszystkim sprawdzianem: czy teoria, obliczenia i miejskie ambicje wytrzymają spotkanie z praktyką.

Jeśli tak, być może za kilka lat spojrzymy na kratkę wentylacyjną metra inaczej. Już nie jak na otwór, przez który ucieka gorące powietrze, lecz jak na komin pieca, którego szkoda nie wykorzystać. Bo po co ogrzewać warszawskie niebo, skoro można ogrzać warszawskie mieszkania?