Rumuni będą rafinować pierwiastki ziem rzadkich

Rafinacja pierwiastków ziem rzadkich staje się nowym polem geopolitycznej rywalizacji – i powodem poważnych sporów o środowisko. Najpierw głośno było o planach uruchomienia zakładu takiej rafinacji w Puławach, teraz podobny projekt ogłoszono w Rumunii. W obu przypadkach surowiec ma płynąć z odległych zakątków świata, a najbardziej uciążliwa część procesu trafi do państw naszego regionu.

Polska obietnica w Puławach

Propozycja ulokowania w Polsce rafinerii metali ziem rzadkich (REE) została przyjęta z dużym entuzjazmem. Instalacja ma powstać na terenie Grupy Azoty Puławy, a inwestorem jest kanadyjska spółka z oddziałem w Warszawie, dysponująca kapitałem rzędu 5,3 tys. zł. Plan zakłada budowę zakładu w latach 2027–2028, zasilanego koncentratem przywożonym z centralnej Afryki.

Od początku pojawiały się wątpliwości dotyczące logistyki i ekonomiki przedsięwzięcia. Wielotysięczne kilometry transportu, ryzyka geopolityczne i rosnące koszty frachtu stawiały pod znakiem zapytania opłacalność projektu. Dziś dodatkową zagadką jest niemal całkowita cisza informacyjna – mimo wcześniejszego rozgłosu brak doniesień o przygotowaniach do realizacji inwestycji.

Rumunia wchodzi do gry

Do tematu rafinacji REE w Europie wrócono za sprawą Rumunii. Amerykańska firma Critical Metals (CRML) podpisała arkusz warunków wspólnego przedsięwzięcia 50/50 z państwową spółką Fabrica de Prelucrare a Concentratelor de Uraniu (FPCU). Wspólnie mają zbudować w Rumunii zakład przetwórstwa pierwiastków ziem rzadkich i stworzyć europejski łańcuch dostaw dla przemysłu i sektora bezpieczeństwa.

Zgodnie z porozumieniem CRML ma zapewnić finansowanie, przygotować projekt i przejąć prawo do części produkowanego koncentratu. Kluczowe jest jednak źródło surowca – to złoże Tanbreez położone na Grenlandii. Odległość między nim a planowaną rafinerią sięga kilku tysięcy kilometrów, co czyni łańcuch dostaw równie „egzotycznym” jak w polskim projekcie opartym na koncentracie z Afryki.

Egzotyczne łańcuchy dostaw i brudna strona zielonej technologii

Dlaczego inwestorzy decydują się na tak kosztowną logistykę, zamiast budować instalacje rafinacyjne blisko złóż? Kluczem są odpady. Rafinacja pierwiastków ziem rzadkich to proces przede wszystkim chemiczny, wymagający użycia dużych ilości agresywnych reagentów i generujący wysoko toksyczne odcieki. Przykłady z chińskich ośrodków rafinacyjnych pokazują, że niewłaściwe gospodarowanie odpadami prowadzi do skażenia gleb i wód, zniszczenia lokalnej rolniczej bazy i skrócenia życia mieszkańców.

W tym kontekście wybór lokalizacji w Polsce czy Rumunii oznacza, że najbardziej uciążliwy etap łańcucha wartości zostaje przeniesiony do państw peryferyjnych, bliżej europejskich odbiorców metali, ale dalej od centrów decyzyjnych zachodnich koncernów technologicznych. Dla krajów przyjmujących inwestycje to szansa na miejsca pracy, podatki i prestiż związany z udziałem w strategicznym sektorze. Jednocześnie to one biorą na siebie ryzyko długotrwałych skutków środowiskowych.

Ryzyka są szczególnie istotne w regionach, które już dziś borykają się z dziedzictwem przemysłu ciężkiego. Okolice potencjalnych lokalizacji zakładów muszą liczyć się z koniecznością kosztownej kontroli emisji, utylizacji odpadów i wieloletniego monitoringu wpływu na zdrowie mieszkańców oraz lokalne ekosystemy.

Bilans korzyści i strat

Dostęp do pierwiastków ziem rzadkich jest dziś jednym z warunków rozwoju nowoczesnych technologii – od turbin wiatrowych, przez baterie, po elektronikę. Nic dziwnego, że Europa stara się uniezależnić od dostaw z Chin i budować własne łańcuchy dostaw. Polska i Rumunia, wskazywane jako miejsca potencjalnej rafinacji, stoją jednak przed dylematem: jak pogodzić ambicje gospodarcze i oczekiwania geopolityczne z realną ochroną środowiska i zdrowia mieszkańców.

Rumuni idą śladem Polski, deklarując gotowość do przyjęcia inwestycji w rafinerię REE. Czy oba projekty – w Puławach i w Rumunii – rzeczywiście zostaną zrealizowane, wciąż nie jest przesądzone. Już dziś widać jednak, że dyskusja o nich nie może ograniczać się do haseł o „strategicznej niezależności” i „szansie rozwojowej”. Równie ważne jest pytanie, kto i jak długo będzie ponosił skutki uboczne tej nowej, surowcowej polityki.

Źródło: Biznesalert