PSE ogłosiły okresy przywołania na rynku mocy. Co to oznacza i czy istnieje ryzyko problemów z dostawami energii?

Polskie Sieci Elektroenergetyczne ogłosiły okresy przywołania na rynku mocy na wtorek, 30 czerwca, w godzinach 18:00–19:00, 19:00–20:00 oraz 20:00–21:00. Decyzja jest związana z pogarszającym się bilansem mocy w krajowym systemie elektroenergetycznym. Operator zapewnia jednak, że odbiorcy indywidualni nie powinni odczuć żadnych skutków tej decyzji.

Ogłoszenie okresów przywołania oznacza uruchomienie jednego z mechanizmów bezpieczeństwa funkcjonujących w polskim systemie elektroenergetycznym. W praktyce PSE zobowiązują uczestników rynku mocy do realizacji wcześniej zakontraktowanych obowiązków – dostarczenia energii do systemu lub ograniczenia poboru energii przez wybrane przedsiębiorstwa.

Czym jest okres przywołania?

Okres przywołania to formalne wezwanie operatora systemu przesyłowego do wykonania zobowiązań wynikających z rynku mocy. Taki komunikat jest wydawany wtedy, gdy prognozy wskazują, że rezerwa dostępnych mocy może spaść poniżej poziomu uznawanego za bezpieczny dla stabilnej pracy krajowej sieci.

W zależności od rodzaju zawartej umowy uczestnicy rynku muszą:

• uruchomić dodatkową produkcję energii elektrycznej,
• utrzymać gotowość do jej natychmiastowego dostarczenia,
• albo ograniczyć własne zużycie energii, pozostawiając większą ilość mocy do dyspozycji całego systemu.

Mechanizm ten działa podobnie do polisy ubezpieczeniowej. Przez większość czasu pozostaje niewidoczny dla odbiorców, jednak w momentach zwiększonego ryzyka operator może skorzystać z zakontraktowanych rezerw.

Dlaczego PSE zdecydowały się na taki krok?

Jak poinformował operator, na decyzję wpłynęło jednoczesne wystąpienie kilku niekorzystnych czynników.

Przede wszystkim Polska zmaga się z falą upałów, która powoduje wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną. Wysokie temperatury oznaczają większe wykorzystanie klimatyzacji w budynkach mieszkalnych, biurach, centrach handlowych czy zakładach przemysłowych.

Jednocześnie prognozy wskazują na niską produkcję energii z elektrowni wiatrowych. Oznacza to, że część brakującej energii musi zostać zastąpiona przez źródła konwencjonalne, których dostępność również jest obecnie ograniczona z powodu remontów lub awarii niektórych bloków energetycznych.

Połączenie wysokiego popytu i mniejszej podaży sprawia, że operator uruchamia dodatkowe zabezpieczenia, aby zachować odpowiedni margines bezpieczeństwa.

Czy odbiorcy powinni się obawiać?

Nie. PSE podkreślają, że ogłoszenie okresów przywołania nie oznacza zagrożenia dla dostaw energii do gospodarstw domowych.

Przeciętny odbiorca nie zauważy żadnych zmian. Mechanizm dotyczy wyłącznie podmiotów, które dobrowolnie uczestniczą w rynku mocy i otrzymują wynagrodzenie za gotowość do świadczenia usług na rzecz systemu elektroenergetycznego.

Dla przedsiębiorstw uczestniczących w programach redukcji zapotrzebowania oznacza to konieczność czasowego ograniczenia poboru energii zgodnie z warunkami zawartych umów.

Rynek mocy powstał właśnie na takie sytuacje

Polski rynek mocy funkcjonuje od 2021 roku. Jego głównym celem jest zapewnienie odpowiedniej liczby dostępnych jednostek wytwórczych nawet wtedy, gdy produkcja energii z odnawialnych źródeł jest niewystarczająca lub zapotrzebowanie gwałtownie rośnie.

W przeciwieństwie do tradycyjnego rynku energii, uczestnicy rynku mocy otrzymują wynagrodzenie nie tylko za wyprodukowaną energię, ale również za samą gotowość do jej dostarczenia w razie potrzeby. Dzięki temu operator dysponuje dodatkowymi rezerwami, które może uruchomić w sytuacjach kryzysowych.

To nie pierwszy taki przypadek

Ogłaszanie okresów przywołania nie jest wydarzeniem bezprecedensowym, choć w praktyce zdarza się bardzo rzadko. Od uruchomienia rynku mocy w 2021 roku PSE korzystały z tego mechanizmu tylko dwukrotnie przed obecną decyzją.

Pierwszy rzeczywisty okres przywołania został ogłoszony 23 września 2022 roku i obowiązywał w godzinach 19:00–20:00 oraz 20:00–21:00. Drugi przypadek miał miejsce 6 listopada 2024 roku, kiedy operator wyznaczył okresy przywołania w godzinach 16:00–17:00, 17:00–18:00 oraz 18:00–19:00.

W całym 2023 roku PSE nie ogłosiły żadnego rzeczywistego okresu przywołania – odbywały się jedynie testowe okresy przywołania służące sprawdzeniu gotowości uczestników rynku mocy.

Do najbardziej wymagających sytuacji dochodzi zwykle wtedy, gdy jednocześnie występują wysokie temperatury, słaby wiatr ograniczający produkcję energii z farm wiatrowych oraz wyłączenia części bloków energetycznych. W takich warunkach operator wykorzystuje dostępne narzędzia, aby utrzymać stabilność krajowego systemu elektroenergetycznego i uniknąć konieczności wprowadzania bardziej restrykcyjnych środków.

Tym samym okresy przywołania ogłoszone na 30 czerwca 2026 roku są trzecim rzeczywistym uruchomieniem tego mechanizmu od początku funkcjonowania rynku mocy w Polsce.

PSE: to działanie prewencyjne

Eksperci podkreślają, że samo ogłoszenie okresów przywołania należy traktować jako działanie zapobiegawcze, a nie sygnał zbliżającego się kryzysu energetycznego. Celem operatora jest utrzymanie odpowiedniego poziomu rezerw i zapewnienie bezpiecznej pracy krajowego systemu elektroenergetycznego nawet w okresach wyjątkowo dużego obciążenia.

Polskie Sieci Elektroenergetyczne zarządzają siecią przesyłową najwyższych napięć w Polsce, obejmującą ponad 14 tys. kilometrów linii oraz ponad 100 stacji elektroenergetycznych. To właśnie spółka odpowiada za bilansowanie produkcji i zużycia energii oraz utrzymanie ciągłości dostaw w całym kraju.