Czy prosument zbiorowy zyska popularność w naszym kraju?

W dzisiejszej publikacji skupimy się na przedstawieniu instytucji związanej z wykorzystywaniem energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii w odniesieniu do wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych, na wzór wykorzystywania paneli fotowoltaicznych przez np. mieszkańców domów jednorodzinnych.

Prosument zbiorowy – bo o nim jest mowa, jest zagadnieniem, które w dalszym ciągu wymaga szerszego omówienia i przede wszystkim określenia jego perspektyw na przyszłość. Odpowiemy sobie na pytanie – dlaczego jest to rozwiązanie warte uwagi, czy faktycznie jest korzystne i czy zyska popularność w naszym kraju? Wyjaśnimy też możliwe zagrożenia, konstrukcje prawne, udogodnienia, które przewiduje dla nas ustawodawca etc.

Kim jest prosument zbiorowy i co to znaczy być prosumentem zbiorowym?

Tytułem wstępu należy wyjaśnić samą definicję prosumenta zbiorowego energii odnawialnej. Podążając za ustawodawcą należy wskazać, że jest to odbiorca końcowy, który wytwarzają energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w mikroinstalacji lub małej instalacji przyłączonej do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej za pośrednictwem wewnętrznej instalacji elektrycznej w budynku wielolokalowego (w której znajduje się punkt poboru energii elektrycznej tego odbiorcy, pod warunkiem że w przypadku odbiorcy końcowego niebędącego odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym wytwarzanie to nie stanowi przedmiotu przeważającej działalności gospodarczej) – tak art. 2 pkt 27c ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1436) – dalej „ustawa OZE”.

Przekładając powyższe na bardziej zrozumiały język, należy w dużym uproszczeniu wyjaśnić, że prosumentem zbiorowym jest zatem każdy mieszkaniec wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej, który korzysta z odnawialnych źródeł energii zlokalizowanych na danym budynku (np. w formie paneli fotowoltaicznych zlokalizowanych na dachu bloku).

Nowe, bardzo optymistyczne perspektywy dla członków wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych

Rozwiązanie oparte na wprowadzeniu do porządku prawnego instytucji prosumenta zbiorowego, doskonale wpisuje się w generalny trend, który zmierza w kierunku uwolnienia i popularyzowania zielonej energii. Budownictwo zbiorowe w obecnych czasach przeżywa swój rozkwit. Na każdym roku pojawiają się coraz to nowe inwestycje mieszkaniowe, nowe osiedla, kompleksy apartamentowców przeznaczonych dla mieszkańców. Popularność jaką zyskały panele fotowoltaiczne w odniesieniu do domów jednorodzinnych z pewnością chcą podzielić również rozwiązania przewidziane dla wspólnot mieszkaniowych.

Nowe rozwiązania prawne oraz aktualne standardy budownictwa rysują przed wspólnotami mieszkaniowymi optymistyczną perspektywę na udział w zielonej transformacji całego kraju. Niestety rozwiązania te nie zawsze będą możliwe do zastosowania, szczególnie w odniesieniu do wiekowych spółdzielni mieszkaniowych, głównie z uwagi na brak technicznych możliwości wykonania takich inwestycji budowlanych. Nie jest to jednak regułą i zawsze należy sprawdzić konkretny stan faktycznych przez pryzmat analizy wykonalności wdrożenia takiego ekologicznego rozwiązania.

Kto może zostać prosumentem zbiorowym?

W tym miejscu należy wyjaśnić, kto może zostać prosumentem zbiorowym. Może to być zarówno:

• właściciel mieszkania w apartamentowcu lub bloku (również lokator lub najemca, jeżeli jest stroną umowy kompleksowej albo umowy sprzedaży i umowy dystrybucji energii elektrycznej);
• przedsiębiorca posiadający w apartamentowcu lub bloku lokal, który chciałby wytwarzać energię elektryczną na potrzeby prowadzonego biznesu (jeżeli jest stroną umowy kompleksowej albo umowy sprzedaży i umowy dystrybucji energii elektrycznej).

Dlaczego warto jest rozważyć możliwość zostania prosumentem zbiorowym i co wpływa na rosnącą popularność takiego rozwiązania?

Zalety związane z byciem prosumentem zbiorowym oraz korzyści wypływające na popularność takiego rozwiązania:

• realna oszczędność na rachunkach związanych z energią elektryczną;
• bezpieczeństwo energetyczne lokalnej społeczności (posiadanie alternatywnego źródła energii elektrycznej);
• realny wpływ na pozytywne kształtowanie świadomości społecznej w zakresie zielonej energii;
• czynniki ekologiczne;
• czynniki wizerunkowe (ma to znaczenie np. dla przedsiębiorców, którzy mogą się tytułować podmiotem, który przy prowadzeniu własnego biznesu, korzysta z rozwiązań opartych na zielonej energii odnawialnej);
• duża dostępność różnych rozwiązań technicznych, które można dostosować do większości stanów faktycznych (duża konkurencja, realny wpływ na negocjowanie cen wykonawstwa etc.).

Czy ograniczenie mocy instalacji OZE do 1MW, niekorzystnie wpłynie na popularność instytucji prosumenta zbiorowego w Polsce?

W przypadku instytucji prosumenta zbiorowego mówimy o mocach wytwarzanej energii elektrycznej na poziomie do 50 kW (przy mikroinstalacjach) oraz do 1MW (przy małych instalacjach). Wyjaśnić należy w tym miejscu, że ograniczenie mocy do 1MW, nie powinno stanowić dla przeciętych wspólnot czy spółdzielni mieszkaniowych większych problemów, gdyż taka graniczna moc wydaje się być rozwiązaniem wystarczającym na potrzeby danej społeczności.

Oczywiście wszystko zależy od oczekiwań związanych z wytwarzaniem mocy z zielonej energii i od realnego zapotrzebowania, jednakże co do zasady moc ograniczona do 1MW w przypadku prosumentów zbiorowych nie powinna stanowić okoliczności wykluczającej. W ocenie środowiska taka moc jest optymalna, a dodatkowo dynamicznie zmieniające się otoczenie prawne powoduje, że z perspektywy dążeń do jeszcze większego uwolnienia zielonej energii odnawialnej, wartości te zapewne cyklicznie będą zwiększane, aby maksymalnie rozszerzyć katalog podmiotów, które będą mogły korzystać z zielonych rozwiązań na szeroką skalę.

Czy możliwość uzyskiwania dofinansowań na udział w instalacji OZE dla podmiotów zbiorowych korzystnie wpłynie na popularyzację tego typu rozwiązania?

Zdecydowanie element zewnętrznego finansowania konkretnych inwestycji jest katalizatorem, który napędza rozwój konkretnych rozwiązań. Tak samo jest w przypadku dofinansować do instytucji prosumenta zbiorowego. Warto jest sprawdzić czy lokalne programy wsparcia oferują tego typu dodatkowe środki finansowe na rozwój zielonej energii w odniesieniu do wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych.

Dużą rolę w tym zakresie odgrywają osoby, które zarządzają konkretnymi wspólnotami lub spółdzielniami, gdyż to właśnie one często inicjują takie rozwiązania i sprawdzają dostępne możliwości współfinansowania zewnętrznego, co stanowi ogromne wsparcie dla budżetów wspólnotowych, zwiększając tym samym atrakcyjność i popularność prosumenta zbiorowego na krajowym rynku.

Uwaga na ważny art. 15 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Warto jest zwrócić uwagę na regulacje, które przewidział ustawodawca w art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977) – dalej „ustawa p.z.p.” – plan miejscowy przewidujący możliwość lokalizacji budynków umożliwia również lokalizację mikroinstalacji oraz niebędących mikroinstalacją pozostałych instalacji odnawialnych źródeł energii wytwarzających energię elektryczną z energii promieniowania słonecznego, będących urządzeniami innymi niż wolnostojące, również w przypadku innego przeznaczenia terenu niż produkcyjne, chyba że ustalenia planu miejscowego zakazują lokalizacji takich instalacji.

Warto jest wyjaśnić, że rozwiązanie to niezwykle korzystnie wpływa na sporą część stanów faktycznych konkretnych wspólnot czy spółdzielni. Co do zasady należy wytłumaczyć, że w przypadku braku planu miejscowego na danym terenie, lokalizacja instalacji OZE, wymaga uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, chyba, że taka decyzja została już wydana, jest ważna oraz zezwala na lokalizację instalacji OZE. W przypadku obowiązywania planu miejscowego, instalacja OZE musi być zgodna z jego postanowieniami i dlatego też tak ważna jest świadomość konstrukcji prawnej, którą przewidział nasz ustawodawca w art. 15 ust. 4 ustawy p.z.p.

Na co należy zwrócić uwagę podczas przeprowadzania ogólnej analizy wykonalności wdrożenia prosumenta zbiorowego?

Elementy, na które należy zwrócić uwagę podczas przeprowadzania ogólnej analizy wykonalności wdrożenia prosumenta zbiorowego:

• wnikliwa analiza realnego zapotrzebowania energetycznego części wspólnych konkretnego budynku i poszczególnych lokali;
• weryfikacja powierzchni dachu lub innej części wspólnej, na której może być zlokalizowana instalacja;
• weryfikacja kąta padania promieni słonecznych, strony świata, układu powierzchni etc.;
• wnikliwa analiza ekonomiczna wydatków i potencjalnych zysków;
• rozpoznanie w zakresie wsparcia w formie współfinansowania zewnętrznego;
• ewentualne koszty dodatkowe, koszty serwisowe, opłaty za ewentualne usterki po okresie gwarancyjnym;
• wnikliwa analiza realnych możliwości finansowych danej wspólnoty lub spółdzielni;
• wywiad środowiskowy w zakresie zbadania czy lokalna społeczność jest za tego typu rozwiązaniem.

Jakie są widoki na przyszłość w zakresie wzrostu popularności rozwiązania opartego na prosumencie zbiorowym?

Zdecydowanie polskie ustawodawstwo i rozwój technologiczny pozwalają z optymizmem spoglądać na rozwój instytucji prosumenta zbiorowego. Dodatkowo należy wskazać, że ustawodawca stopniowo coraz bardziej uwalnia zieloną energię, przez co rozwiązania tego typu zyskują na popularności. Niestety w chwili obecnej rozwiązania te nie mają spektakularnych udziałów w rynku krajowym, jednakże warto jest spoglądać i weryfikować zmieniające się otoczenie, gdyż może okazać się, że w niedalekiej przyszłości tego typu rozwiązania staną się niejako normą – szczególnie w odniesieniu do nowopowstających osiedli mieszkaniowych.

Jakie są możliwe zagrożenia zmniejszające popularność instytucji prosumenta zbiorowego?

Zagrożeniami może być przede wszystkim brak należytego przekazywania informacji i dość niski stopień popularyzacji tego typu rozwiązań w mediach. Oczywiście podmioty żywo zainteresowane tematyką zielonej energii doskonale znają te rozwiązanie, jednakże brak większej kampanii reklamowej w tym zakresie jest elementem, który dość niekorzystnie wpływa na świadomość i wiedzę przeciętych mieszkańców wspólnot i spółdzielni.

Zagrożeniem może być również dezinformacja i błędne przekazywanie niepotwierdzonych informacji w zakresie bezpieczeństwa tego typu rozwiązań. Aby rozwiązanie to spotkało się z jeszcze lepszym odbiorem, powinien za nim podążać transparenty sposób przedstawienia informacji odnośnie zysków jakie przyniesie jego wdrożenie w odniesieniu do portfela każdego z mieszkańców.

Czy warto jest zostać prosumentem zbiorowym?

Na to pytanie nie da się jednoznacznie odpowiedzieć. Z pewnością warto jest przeanalizować przystąpienie do takiego rozwiązania. Każdą decyzję należy rozpatrzyć przez pryzmat konkretnych warunków takich jak: czynniki ekonomiczne, możliwe rozwiązania techniczne, realne zapotrzebowanie w energię, możliwość współfinansowania inwestycji przez podmiot zewnętrzny etc. Z całą pewnością jest to rozwiązanie proekologiczne oraz ekonomiczne z perspektywy miesięcznych wydatków na energię elektryczną – pytanie tylko czy w każdym przypadku.

Podsumowanie i wnioski

Prosument zbiorowy to stosunkowo młoda instytucja na krajowym rynku. Analiza wdrożonych już rozwiązań tego typu pozwala nam na zajęcie stanowiska, że tego typu inwestycje czekają dopiero na swój duży rozwój. Okoliczności sprzyjają do popularyzacji takich ekologicznych rozwiązań.

Korzystne są również nastroje społeczne, regulacje prawne i generalny mocno wzrostowy trend w branży OZE, które to czynniki łącznie mogą przyczynić się do cyklicznego zwiększania zainteresowania instytucją prosumenta zbiorowego w naszym kraju. Rozwiązania proekologiczne, oszczędne i bezpieczne z pewnością w dłuższej perspektywie zdobędą powszechną uwagę i zastosowanie – pytanie tylko jak szybko to nastąpi.