Nadużycia w programie „Czyste Powietrze” – podejrzane umowy na ponad pół miliarda złotych
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej złożył zawiadomienie do prokuratury dotyczące podejrzenia poważnych nadużyć w programie „Czyste Powietrze”. W centrum sprawy znajdują się firmy, które miały popełniać przestępstwa, składając wnioski o dotacje na łączną kwotę około 600 mln złotych. Dochodzenie obejmuje 6 tysięcy wniosków z całej Polski.
Skala i charakter nadużyć
Kontrole przeprowadzone przez NFOŚiGW wykazały szereg nieprawidłowości. Firmy miały zawyżać rachunki za usługi i materiały, realizować inwestycje o niskiej efektywności oraz wymuszać na beneficjentach podpisywanie pełnomocnictw. Często narzucały zakres prac, który nie był zgodny z rzeczywistymi potrzebami osób korzystających z programu. Dodatkowo wielu beneficjentów nie miało świadomości szczegółów dotyczących złożonych wniosków, w tym treści oświadczeń i pełnomocnictw, które podpisywali.
Zawieszenie programu i nadchodzące reformy
W związku z wykrytymi nadużyciami NFOŚiGW zawiesił przyjmowanie nowych wniosków w programie „Czyste Powietrze”. Zapowiedziano, że program powróci 31 marca 2025 roku w nowej, ulepszonej formie, która ma chronić beneficjentów przed nieuczciwymi wykonawcami i pośrednikami.
Celem reformy programu jest zwiększenie jego przejrzystości i skuteczności. Od marca 2025 roku wypłaty zaliczek będą trafiały wyłącznie na konto celowe beneficjenta, co ma wyeliminować możliwość wyłudzania pieniędzy przez wykonawców. Wprowadzone zostaną limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów, co zapobiegnie zawyżaniu kosztów przez firmy wykonawcze.
W ramach reformy beneficjenci będą musieli udowodnić własność budynku przez co najmniej trzy lata przed złożeniem wniosku, aby ograniczyć przypadki przepisywania nieruchomości na inne osoby tylko w celu uzyskania dotacji. W programie pojawi się wymóg uzyskania określonego standardu energetycznego budynku, co ma zapobiec realizacji nieefektywnych inwestycji, takich jak wymiana zaledwie kilku okien, gdy konieczna jest kompleksowa modernizacja.
NFOŚiGW planuje zwiększyć liczbę kontroli przeprowadzanych na miejscu, aby skuteczniej chronić beneficjentów przed fałszerstwami dokumentów i realizacją projektów niezgodnie z umową. Dodatkowo, w realizację programu zaangażowane zostaną gminy, które będą wspierać gospodarstwa domowe na każdym etapie inwestycji, od jej planowania po rozliczenie.
Dotychczasowe nieprawidłowości
W pierwszej połowie 2024 roku NFOŚiGW przeprowadził 4 656 kontroli wśród beneficjentów programu. W 12% skontrolowanych umów wykryto nieprawidłowości, co świadczy o dużej skali problemu. Najwięcej zawiadomień o podejrzeniach nadużyć złożono w województwie kujawsko-pomorskim, gdzie zgłoszono aż 47 przypadków. Beneficjenci coraz częściej informują organy ścigania, że padli ofiarą nieuczciwych wykonawców i pośredników.
Źródło: gov.pl