Baterie bez litu z przełomem. Nowa membrana wytrzymała ponad 50 cykli
Naukowcy z Politechniki Mediolańskiej opracowali nową membranę polimerową, która umożliwia transport jonów fluorkowych w temperaturze pokojowej. Eksperymentalne ogniwa przeszły ponad 50 cykli ładowania i rozładowania, a sama technologia może w przyszłości zaoferować znacznie większą gęstość energii niż tradycyjne akumulatory litowo-jonowe. To ważny krok w rozwoju baterii, które nie wymagają stosowania litu.
Rosnące zapotrzebowanie na magazyny energii, rozwój elektromobilności i dążenie do ograniczenia zależności od surowców krytycznych sprawiają, że naukowcy intensywnie poszukują alternatyw dla akumulatorów litowo-jonowych. Jednym z obiecujących kierunków są baterie wykorzystujące jony fluorkowe. Dotychczas ich rozwój ograniczał jednak poważny problem techniczny – zapewnienie sprawnego transportu jonów w temperaturze pokojowej.
Zespół badawczy z Politecnico di Milano opracował rozwiązanie, które może pomóc pokonać tę barierę. Jest nim quasi-stała membrana polimerowa w postaci żelu, pełniąca funkcję elektrolitu. Nowy materiał umożliwia przemieszczanie się jonów fluorkowych między elektrodami bez konieczności podgrzewania ogniwa, co stanowi istotny postęp w pracach nad alternatywnymi technologiami magazynowania energii.
Nowy elektrolit rozwiązuje jeden z największych problemów baterii fluorkowych
W przeciwieństwie do klasycznych akumulatorów litowo-jonowych, w których nośnikami ładunku są jony litu, baterie fluorkowe wykorzystują jony fluorkowe (F⁻). Podczas ładowania i rozładowania przemieszczają się one między elektrodami, uczestnicząc w odwracalnych reakcjach chemicznych.
Takie rozwiązanie ma istotny potencjał. Fluor jest pierwiastkiem szeroko rozpowszechnionym w przyrodzie, a reakcje zachodzące w materiałach elektrodowych mogą pozwolić na magazynowanie dużych ilości energii.
Jedną z największych przeszkód pozostawało jednak opracowanie elektrolitu zapewniającego odpowiednią przewodność jonową w temperaturze pokojowej. W części wcześniejszych rozwiązań konieczne było stosowanie podwyższonej temperatury, co zwiększało złożoność konstrukcji i ograniczało praktyczne zastosowania takich ogniw.
Włoscy badacze zaproponowali membranę wymiany jonów fluorkowych, określaną skrótem FEM (Fluoride Exchange Membrane). Jej zadaniem jest zapewnienie transportu jonów pomiędzy elektrodami akumulatora.
Do jej budowy wykorzystano polimer oparty na perfluorosulfonowym jonomerze amidowym, zawierającym grupy fluorku tetraalkiloamoniowego. Materiał zmodyfikowano następnie za pomocą mieszaniny dwóch rozpuszczalników: 1,3-dioksolanu (DOL) oraz dimetylosulfotlenku (DMSO).
Mieszanina rozpuszczalników powoduje pęcznienie polimeru, tworząc środowisko sprzyjające przemieszczaniu się jonów fluorkowych. Symulacje dynamiki molekularnej wykazały, że szczególnie ważną rolę w tym procesie odgrywa DMSO.
Ponad 50 cykli ładowania. Wyniki badań potwierdzają działanie technologii
Kluczowym etapem projektu było sprawdzenie, czy opracowana membrana sprawdzi się w eksperymentalnych ogniwach elektrochemicznych.
Badacze skonstruowali niewielkie ogniwa guzikowe wykorzystujące elektrody oparte na ołowiu i fluorku ołowiu. Następnie przeprowadzili testy ładowania oraz rozładowania w temperaturze pokojowej.
Eksperymentalne ogniwa wykazały odwracalne reakcje fluorowania i defluorowania oraz stabilną pracę przez ponad 50 cykli przy szybkości ładowania i rozładowania 0,1C. Oznacza to, że jony fluorkowe mogły wielokrotnie uczestniczyć w reakcjach zachodzących w materiałach elektrodowych.
Równie istotne okazały się pomiary przewodności jonowej. Wykorzystując elektrochemiczną spektroskopię impedancyjną, naukowcy ustalili, że nowa membrana osiąga przewodność do 1,3 × 10⁻³ S/cm, czyli 1,3 mS/cm, w temperaturze pokojowej.
Wynik ten potwierdza, że opracowany materiał może skutecznie transportować jony fluorkowe bez konieczności stosowania wysokich temperatur.
Nie oznacza to jednak gotowości technologii do komercjalizacji. Ponad 50 cykli stanowi ważny dowód działania rozwiązania, ale w praktycznych zastosowaniach oczekuje się znacznie większej trwałości. Szczególnie wymagające są wielkoskalowe magazyny energii, które powinny zachowywać odpowiednie parametry przez wiele lat eksploatacji.
Nawet 600 Wh/kg. Baterie fluorkowe mają ogromny potencjał
Jednym z najbardziej interesujących aspektów technologii fluorkowej jest możliwość uzyskania wysokiej gęstości energii. Parametr ten określa, ile energii można zgromadzić w akumulatorze w stosunku do jego masy.
Według informacji przedstawionych przez naukowców z Politechniki Mediolańskiej baterie fluorkowe mogą teoretycznie osiągać gęstość energii około 600 Wh/kg. Dla porównania typowe akumulatory litowo-jonowe oferują około 150–250 Wh/kg.
Gdyby udało się wykorzystać taki potencjał w praktyce, mogłoby to oznaczać możliwość konstruowania lżejszych akumulatorów o dużej pojemności. Z rozwiązania mogłyby skorzystać między innymi elektromobilność, lotnictwo oraz systemy stacjonarnego magazynowania energii.
W przypadku pojazdów elektrycznych większa gęstość energii mogłaby przełożyć się na zwiększenie zasięgu bez proporcjonalnego wzrostu masy zestawu akumulatorowego. W magazynach energii mogłaby natomiast umożliwić bardziej kompaktową konstrukcję urządzeń.
Warto jednak podkreślić, że 600 Wh/kg jest wartością potencjalną, a nie parametrem osiągniętym przez eksperymentalne ogniwa opracowane we Włoszech. Rzeczywista gęstość energii będzie zależała od doboru materiałów elektrodowych, konstrukcji ogniwa oraz sprawności zachodzących w nim reakcji.
Niepalna membrana może zwiększyć bezpieczeństwo magazynów energii
Oprócz parametrów elektrochemicznych istotnym elementem nowego rozwiązania są właściwości bezpieczeństwa opracowanego materiału.
Według informacji Politechniki Mediolańskiej nowa quasi-stała membrana polimerowa charakteryzuje się niepalnością, co może stanowić ważną zaletę w przyszłych systemach magazynowania energii.
Bezpieczeństwo pożarowe pozostaje jednym z kluczowych zagadnień związanych z rozwojem akumulatorów. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dużych instalacji magazynowych, pojazdów elektrycznych oraz przemysłowych systemów zasilania.
Zastosowanie materiałów ograniczających ryzyko zapłonu mogłoby poprawić bezpieczeństwo eksploatacji takich urządzeń. Nie należy jednak utożsamiać niepalności pojedynczego komponentu z całkowitą odpornością gotowego akumulatora na pożar.
Do potwierdzenia bezpieczeństwa kompletnych ogniw konieczne będą dodatkowe badania, obejmujące między innymi ich zachowanie podczas przeciążenia, zwarcia, uszkodzeń mechanicznych i pracy w podwyższonej temperaturze.
Kiedy baterie fluorkowe trafią na rynek?
Choć wyniki włoskich naukowców są obiecujące, baterie fluorkowe pozostają technologią na wczesnym etapie rozwoju. Opracowanie membrany umożliwiającej transport jonów w temperaturze pokojowej rozwiązuje jeden z istotnych problemów, ale nie eliminuje wszystkich ograniczeń.
Przed komercjalizacją konieczne będzie zwiększenie żywotności ogniw, poprawa stabilności materiałów elektrodowych i opracowanie konstrukcji pozwalających na wieloletnią eksploatację.
Ważnym wyzwaniem pozostaje również przejście od niewielkich ogniw laboratoryjnych do większych akumulatorów, które mogłyby znaleźć zastosowanie w energetyce i transporcie. Dopiero kolejne etapy badań pozwolą ocenić koszty produkcji, niezawodność oraz konkurencyjność nowej technologii.
Pracami badawczymi kierował Maurizio Sansotera, natomiast za charakterystykę elektrochemiczną odpowiadał Luca Magagnin. W badaniach z wykorzystaniem symulacji dynamiki molekularnej uczestniczyła Giuseppina Raffaini, a pierwszym autorem publikacji został Federico Maria Scesa. Wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Energy Storage Materials.
Najważniejszym osiągnięciem zespołu jest wykazanie, że membrana polimerowa może umożliwiać odwracalną pracę eksperymentalnych baterii fluorkowych w temperaturze pokojowej. To ważny krok w kierunku technologii magazynowania energii niewymagających stosowania litu.
Akumulatory litowo-jonowe pozostają obecnie znacznie bardziej dojrzałym i sprawdzonym rozwiązaniem. Badania prowadzone w Mediolanie pokazują jednak, że przyszłość magazynowania energii może opierać się na różnych technologiach elektrochemicznych, dostosowanych do konkretnych zastosowań.
Źródło: Lithium-free batteries of the future: research at Politecnico di Milano
Dodaj komentarz