Pompy ciepła w 2023 roku. Podsumowanie i trendy na 2024 rok 

Eksperckim okiem

Jacek Stężowski, inżynier ekoenergetyki i redaktor prowadzący e-magazyny.pl

W roku 2023 pompy ciepła zyskały na znaczeniu jako efektywne rozwiązanie w ogrzewnictwie. W tym dynamicznie rozwijającym się sektorze energetyki odnawialnej zauważalne są istotne postępy technologiczne i nie tylko. Artykuł to podsumowanie kluczowych wydarzeń związanych z pompami ciepła w minionym roku oraz prognoza trendów, które będą kształtować rynek w 2024 roku.  

Dzięki komentarzom Pawła Lachmana, prezesa zarządu PORT PC, artykuł ten zapewnia pełne spojrzenie na obecną sytuację i przyszłość pomp ciepła, będących istotnym elementem transformacji sektora energetycznego. 

Najważniejsze wydarzenia w 2023 roku 

Nowelizacja dyrektywy EPDB 

7 grudnia 2023 r. doszło do kluczowego kompromisu w sprawie nowelizacji dyrektywy EPDB, czyli dyrektywy o charakterystyce energetycznej budynków. 

– Istotne kwestie, które uzgodniono w procesie tzw. trilogu między Parlamentem a Radą Unii Europejskiej, to m.in. zakończenie od 2025 r. dofinasowań do kotłów na paliwa kopalne w nowych programach wsparcia krajów UE czy wymóg wznoszenia bezemisyjnych budynków (zgodnych z nowym unijnym standardem ZEB) − najpóźniej od 2028 r. w odniesieniu do nowych budynków publicznych, a najpóźniej od 2030 r. w odniesieniu do wszystkich nowych budynków. W przypadku takich budynków nie będzie już możliwa emisja CO2 na miejscu. Będzie to promować podłączanie budynków do efektywnych sieci ciepłowniczych lub stosowanie w nich pomp ciepła współpracujących z instalacjami fotowoltaicznymi. W ramach porozumienia ustalono również końcową datę stosowania kotłów na paliwa kopalne w budynkach w każdym kraju UE. Jest to 2040 r. i chodzi tu o wszystkie budynki, czyli nie tylko nowe, ale też istniejące. Końcowa data ma być wpisana do krajowych strategii renowacji budynków, które są uzupełnieniem Krajowych Planów na Rzecz Energii i Klimatu. Warto zauważyć, że to niezwykle ambitne wyzwanie – podkreśla Paweł Lachman. 

Paweł Lachman
Paweł Lachman, prezes zarządu PORT PC

Porozumienie nie precyzuje dokładnie, co obejmuje termin „kotły na paliwa kopalne”. Konkretna definicja ma być określona w oddzielnym dokumencie, prawdopodobnie po wyborach do Parlamentu Europejskiego, czyli w drugiej połowie 2024 roku. Dodatkowo, przewiduje się, że w tym samym okresie zostaną wprowadzone zmiany w ekoprojekcie dotyczącym urządzeń grzewczych, które wiążą się z zakazem stosowania samodzielnych kotłów na paliwa kopalne od 2029 roku. 

Przełomowa technologia wg MIT 

Magazyn MIT Technology Review uwzględnił pompy ciepła wśród dziesięciu kluczowych technologii roku 2024, uznając je za innowację o potencjale rewolucyjnym i realnym wpływie na świat. 

Redakcja magazynu MIT Technology Review uzasadniła uwzględnienie technologii pomp ciepła na tegorocznej liście, podkreślając kilka kluczowych aspektów. Po pierwsze, pompy ciepła wyróżnia wszechstronność swoich funkcji, umożliwiając efektywne ogrzewanie i chłodzenie budynków, przy jednoczesnym wykorzystaniu energii słonecznej przetwarzanej na miejscu. To z kolei przekłada się na redukcję zarówno zużycia energii, jak i emisji gazów cieplarnianych. 

Po drugie, zauważono wzrost popularności tej technologii, zarówno globalnie, jak i na rynku amerykańskim, gdzie sprzedaż pomp ciepła przewyższa tradycyjne kotły gazowe. Ten trend świadczy o rosnącym zainteresowaniu i zaufaniu społecznym. 

Po trzecie, innowacje w technologii pomp ciepła, pozwalające na działanie przy wyższych temperaturach, otwierają nowe możliwości ich zastosowania nie tylko w budynkach, lecz także w różnych sektorach przemysłowych. To kluczowy krok w kierunku dalszej dekarbonizacji różnych obszarów gospodarki i redukcji zużycia energii. 

Wreszcie, zaznaczono istotną rolę pomp ciepła w globalnych wysiłkach mających na celu redukcję emisji dwutlenku węgla, ochronę środowiska oraz przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. Ocenia się, że stanowią one istotny element strategii przechodzenia na czyste i zrównoważone źródła energii. 

Widoczne trendy w 2023 roku 

Zmiany w przepisach dotyczących gazów fluorowanych 

– Najważniejsze trendy w dużej mierze były podyktowane planowanymi zmianami w przepisach dotyczących gazów fluorowanych (f-gazów). Jeden z kluczowych trendów dotyczył znaczącej zmiany w podejściu producentów pomp ciepła w Europie do wykorzystywanych czynników chłodniczych. W odpowiedzi na zmiany regulacyjne zaczęli oni wprowadzać do pomp ciepła typu monoblok czynniki niefluoryzowane, takie jak R290, czyli propan. Czynnik R290, będący węglowodorem, jest postrzegany jako bardziej przyjazna środowisku alternatywa tradycyjnych czynników chłodniczych, ponieważ charakteryzuje go znacznie niższy potencjał globalnego ocieplenia (GWP=3) – mówi Paweł Lachman. 

Transformacja sektora pomp ciepła i dostosowanie produktów do coraz bardziej restrykcyjnych norm będzie stanowiło ogromne wyzwanie dla całej branży. Podkreśla to prezes PORT PC. 

– Nieoficjalne informacje wskazują, że w najbliższych latach, w związku ze zmianami w przepisach dotyczących bezpieczeństwa w budynkach, również w pompach ciepła typu split możemy się spodziewać wykorzystywania czynnika R290. Ta zmiana będzie miała istotne znaczenie dla całej branży, gdyż pompy typu split są popularne w różnych zastosowaniach, od domowych po komercyjne. Przejście na propan w pompach tego typu niewątpliwie będzie stanowić wyzwanie ze względu na konieczność zapewnienia odpowiednich środków bezpieczeństwa wynikających z łatwopalności tego czynnika. Tym niemniej takie działanie jest zgodne z ogólnym kierunkiem rozwoju branży, czyli stosowania coraz bardziej ekologicznych rozwiązań i może przyczynić się do dalszego ograniczenia wpływu sektora HVAC na środowisko. 

Podsumowując, rok 2023 to był czas, w którym sektor pomp ciepła zaczął adaptować się do zmian w regulacjach środowiskowych poprzez wprowadzanie bardziej zrównoważonych czynników chłodniczych, takich jak R290. Te zmiany nie tylko odpowiadają na rosnącą świadomość środowiskową, ale także otwierają drogę do dalszych innowacji w obszarze technologii pomp ciepła. 

Zmiany na rynku 

Jak podkreśla Paweł Lachman istotnym trendem, który można było zaobserwować w 2023 roku w branży pomp ciepła, jest rozwój firm oferujących kompleksową obsługę klientów, obejmującą nie tylko produkcję czy sprzedaż pomp ciepła, ale również ich montaż, dobór odpowiedniego modelu oraz zapewnienie atrakcyjnych warunków finansowania.  

– Ten model biznesowy będzie dalej zyskiwać na popularności, ponieważ oferuje klientom bardziej zintegrowane i wygodne warunki inwestycji. Firmy oferujące taką obsługę skupiają się na ograniczonej liczbie modeli pomp ciepła, co pozwala im na standaryzację doboru i montażu urządzeń, a to pozwala na zredukowanie błędów, przekładając się na wyższą efektywność i niezawodność działania systemów. Łatwiejsze jest także serwisowanie i utrzymanie odpowiedniego stanu technicznego użytkowanych pomp ciepła, co jest korzystne zarówno dla konsumentów, jak i dla firm. Firmy te, w trosce o wysoką jakość instalacji, często oferują również szkolenia dla instalatorów, a także korzystne warunki finansowania, co jest szczególnie ważne w obliczu wysokich kosztów początkowych związanych z zakupem i instalacją pomp ciepła. Możliwość skorzystania z dogodnych warunków finansowania, takich jak niskie oprocentowanie kredytów czy stosunkowo łatwe do uzyskania dotacje, sprawia, że pompy ciepła stają się bardziej dostępne dla szerokiej grupy klientów, w tym dla tych, którzy mogliby mieć trudności z jednorazowym poniesieniem kosztów inwestycji. 

Ten trend wskazuje na to, że rynek pomp ciepła ewoluuje w kierunku oferowania nie tylko coraz lepszych i bardziej ekologicznych produktów, ale i kompleksowych rozwiązań, które uwzględniają cały cykl życia produktu, od momentu jego powstania, przez instalację, po serwis i finansowanie. Jest to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie konsumentów na proste, wygodne i kompleksowe rozwiązania, które minimalizują ich wysiłek i niepewność związaną z wyborem, montażem i eksploatacją pomp ciepła. 

Spadek popytu 

W 2023 roku rynek pomp ciepła w Polsce doświadczył spadku sprzedaży, będącego wynikiem kryzysu cenowego energii elektrycznej. Wzrost jej kosztów w porównaniu do innych źródeł energii ograniczył rozwój pomp ciepła. Wielu inwestorów, dostrzegając niekorzystny stosunek cen prądu do gazu ziemnego (przekraczający 4:1) i obawiając się o dalsze wzrosty cen energii elektrycznej, wybierało tradycyjne źródła ciepła, takie jak kotły gazowe i kotły na biomasę. Program „Czyste Powietrze” odnotował spadek zainteresowania pompami ciepła na rzecz kotłów gazowych i na biomasę, co wyraża się w zmniejszeniu udziału wniosków o dotacje na pompy ciepła z 61% do 40%. 

Jednocześnie z rynku napływało coraz więcej sygnałów o nieprawidłowościach w wykorzystaniu dotacji do urządzeń grzewczych oferowanych w ramach programu „Czyste Powietrze”, zwłaszcza przy najwyższym poziomie dofinansowania (100 proc.). Aby chronić interesy beneficjentów, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zdecydował się zatem zaostrzyć kryteria ich kwalifikacji do dofinansowań. Zgodnie z nowymi wymogami, które niebawem wejdą w życie, urządzenia te (pompy ciepła czy kotły na pellet) muszą być wpisane na tzw. listę ZUM, do czego uprawniać będzie dopiero udostępnienie przez producenta lub dystrybutora pełnego raportu z badań wykonanych w niezależnym, akredytowanym laboratorium badawczym, zlokalizowanym na terenie Unii Europejskiej lub w jednym z krajów EFTA. To sposób na wyeliminowanie z dofinansowań „zamienników” o niepotwierdzonych parametrach lub złej jakości. 

Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pompy Ciepła (PORT PC) spodziewa się optymistycznych prognoz sprzedaży pomp ciepła na rok 2024 zakładając, że zapowiadane w kampanii wyborczej wsparcie dla technologii pomp ciepła i transformacji energetycznej zostanie przez nowy rząd możliwie szybko uruchomione i wkrótce usłyszymy o konkretnych decyzjach w tej sprawie. Pomimo wyzwań, polski rynek pomp ciepła może odbić się dzięki antycypowanym zmianom regulacyjnym i wsparciu unijnemu. 

Prognozy na rok 2024 – okiem PORT PC 

– W ciągu najbliższych kilku tygodni PORT PC planuje przedstawić podsumowanie polskiego rynku pomp ciepła za cały 2023 r. wraz z prognozami na rok 2024. Liczymy, że do tego czasu zostaną sprecyzowane kwestie związane z cenami energii elektrycznej, być może zapadną też decyzje w sprawie obniżki podatku VAT na energię elektryczną, wprowadzenia taryfy energetycznej dedykowanej użytkownikom pomp ciepła czy korzystnych zmian w systemie rozliczeń prosumentów, tzw. net-billingu. Deklaracje takich działań padały podczas kampanii wyborczej i mamy nadzieję, że zostaną one zrealizowane. To niewątpliwie pozwoli na bardziej optymistyczne prognozy sprzedaży pomp ciepła w 2024 r. i jej odbicie, ponieważ sytuacja na rynku jest mocno powiązana z cenami energii elektrycznej i ich stosunkiem do cen gazu ziemnego. 

Istotnym wsparciem dla rynku pomp ciepła będzie również ogłoszenie planu Komisji Europejskiej na rzecz powszechnego zastosowania pomp ciepła, którego publikację – zapowiadaną na koniec 2023 r., a potem na początek tego roku – przesunięto na drugą połowę 2024 r. Powodem tej zmiany był przedłużający się proces trilogu ws. nowelizacji dyrektywy budynkowej (EPBD) oraz potrzeba skorelowania planu z zapisami dyrektywy. Wiadomo już jednak, że plan ten zainicjuje szereg korzystnych i kompleksowych zmian przyspieszających upowszechnienie pomp ciepła w krajach UE. Dziś, zarówno branża, jak i decydenci, przy planowaniu strategii dla pomp ciepła mogą jednak korzystać z „Akceleratora pomp ciepła” EHPA, który w dużej mierze był uwzględniany przy opracowywaniu planu KE – podsumowuje Paweł Lachman. 


Jacek Stężowski

Jacek Stężowski

Redaktor prowadzący portalu e-magazyny.pl, inżynier ekoenergetyki oraz pasjonat nowych technologii i OZE. Ma doświadczenie praktyczne w projektowaniu systemów PV, przemyśle kolejowym oraz w branży IT. Jako dziennikarz pisał o nowych technologiach dla takich portali jak MamStartup.pl czy NowyMarketing.pl.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Najnowsze

PARTNERZY PORTALU

Kategorie

BĄDŹMY W KONTAKCIE

Najnowsze

PARTNERZY PORTALU

Kategorie

BĄDŹMY W KONTAKCIE