Tańsza energia dla przemysłu. Rząd wyłoży miliardy, ale część firm zapłaci wyższy podatek
Polski przemysł energochłonny ma otrzymać wielomiliardowe wsparcie, które ma złagodzić skutki wysokich cen energii i jednocześnie przyspieszyć inwestycje w transformację energetyczną. Rząd przygotowuje projekt ustawy przewidujący 4,8 mld zł na instrument obniżający koszty energii. Pieniądze mają pochodzić m.in. z czasowego podwyższenia CIT dla największych firm działających w wybranych segmentach energetyki i paliw.
Projekt oznaczony numerem UD459 przygotowuje Ministerstwo Finansów i Gospodarki. Jego przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na III kwartał 2026 r.
O konieczności podjęcia działań w tym temacie pisaliśmy na naszym portalu: Polskie fabryki czekają. Konkurenci w Europie już dostają wsparcie
Przemysł pod presją cen energii
Punktem wyjścia dla nowych regulacji jest trudna sytuacja przedsiębiorstw, dla których energia elektryczna stanowi znaczącą część kosztów działalności. W uzasadnieniu projektu rząd zwraca uwagę, że europejskie ceny energii pozostają znacznie wyższe niż w USA czy państwach azjatyckich, co pogarsza konkurencyjność firm działających na globalnym rynku.
Szczególnie trudna ma być sytuacja przedsiębiorstw w Polsce. Z przywołanych w projekcie danych Eurostatu wynika, że w drugiej połowie 2025 r. cena energii dla wskazanej grupy największych przedsiębiorców wynosiła w Polsce 171,6 euro za MWh. Był to najwyższy wynik spośród wymienionych państw europejskich – przed Irlandią i Węgrami. Rok wcześniej było jeszcze drożej: 185,6 euro za MWh.
Autorzy projektu przekonują, że bez dodatkowych działań różnica kosztowa między polskimi zakładami a ich konkurentami może prowadzić do dalszego ograniczania produkcji w kraju. Wsparcie ma więc pełnić podwójną funkcję: przynieść przedsiębiorstwom krótkoterminową ulgę, a jednocześnie zachęcić je do inwestycji trwale zmniejszających zapotrzebowanie na drogą energię.
Państwo dopłaci do części zużycia energii
Planowane rozwiązania mają być oparte na unijnych ramach pomocy państwa dla Paktu dla czystego przemysłu, czyli CISAF. Pomoc będzie mogła objąć nie więcej niż 50 proc. rocznego zużycia energii elektrycznej danego przedsiębiorstwa. Jednocześnie po uwzględnieniu dopłaty cena energii nie będzie mogła spaść poniżej 50 euro za MWh.
Warunkiem uzyskania trwałego wsparcia ma być jednak prowadzenie inwestycji związanych z transformacją energetyczną. Co najmniej połowa otrzymanej pomocy powinna zostać przeznaczona na nowe albo zmodernizowane aktywa. Projekt wskazuje m.in. na odnawialne źródła energii, magazyny energii, poprawę efektywności energetycznej, rozwiązania zwiększające elastyczność zużycia, elektrolizery do produkcji wodoru oraz elektryfikację procesów.
Co istotne, inwestycje nie muszą być realizowane wyłącznie samodzielnie przez przedsiębiorstwo korzystające z pomocy. Projekt dopuszcza współpracę z zewnętrznymi podmiotami posiadającymi odpowiednie doświadczenie techniczne, finansowe lub organizacyjne.
Zasadniczo przedsięwzięcie objęte pomocą powinno zostać uruchomione w ciągu 48 miesięcy od jej przyznania. Dłuższy termin będzie możliwy, jeśli przemawiają za tym względy techniczne.
O to, czy warunek przeznaczenia co najmniej połowy pomocy na inwestycje w transformację energetyczną jest dla firm realny do spełnienia, zapytaliśmy Piotra Mikuska, Dyrektora Biura Regulacji Grupy Azoty:
„Na to pytanie będzie można odpowiedzieć precyzyjnie, gdy zostaną określone szczegóły proponowanego rozwiązania. Możliwości te będą różnić się pomiędzy poszczególnymi sektorami, a nawet poszczególnymi zakładami. W naszej ocenie warunki te powinny uwzględniać wszystkie narzędzia, które przyczyniają się do ograniczenia emisji„.
4,8 mld zł na program
Budżet instrumentu obniżającego ceny energii dla przemysłu energochłonnego ma wynieść łącznie 4,8 mld zł. Środki mają być rozłożone na cztery lata. W 2027 r. zaplanowano 800 mln zł, w 2028 i 2029 r. po 1,6 mld zł, a w 2030 r. kolejne 800 mln zł. Dodatkowe 45 mln zł ma kosztować obsługa programu.
Równolegle rząd chce znaleźć dodatkowe źródło dochodów, które pomoże sfinansować wsparcie dla przemysłu, a także zwiększone wydatki publiczne.
Wyższy CIT dla największych firm z energetyki i paliw
Najbardziej znaczącym elementem projektu po stronie podatkowej jest czasowe podniesienie stawki CIT dla wybranych przedsiębiorstw. Regulacje mają objąć największe podmioty osiągające przychody powyżej 50 mln euro i działające m.in. w obszarach wydobycia ropy i gazu, obrotu gazem, handlu ropą, produkcji i sprzedaży paliw ciekłych, dystrybucji energii elektrycznej oraz jej przesyłania. Nowe zasady mają dotyczyć również podatkowych grup kapitałowych, jeżeli w ich skład wchodzi firma prowadząca działalność objętą ustawą.
Podstawowa stawka CIT wynosi obecnie 19 proc. Zgodnie z projektem dla wskazanej grupy podatników miałaby ona wzrosnąć do 30 proc. w 2027 r. Rok później wyniosłaby 26 proc., a w 2029 r. – 23 proc. Od 2030 r. przedsiębiorstwa ponownie miałyby rozliczać się według podstawowej stawki.
Rząd wskazuje na nadzwyczajne zyski
Uzasadniając zmianę podatkową, autorzy projektu zwracają uwagę na wysokie wyniki osiągane przez niektóre segmenty energetyki i rynku paliw. Według dokumentu wpływ mają na to zarówno sytuacja geopolityczna i zmiany na światowym rynku surowców, jak i specyfika regulowanego rynku dystrybucji energii.
Projekt wskazuje m.in. na wzrost marż w sektorze paliwowym oraz stabilne dochody firm dystrybucyjnych, działających w oparciu o taryfy zatwierdzane przez Urząd Regulacji Energetyki. Zdaniem autorów regulacji dodatkowe wpływy podatkowe od przedsiębiorstw osiągających ponadprzeciętne wyniki mają pomóc w finansowaniu kosztów wsparcia branż, które najmocniej odczuwają wysokie ceny energii.
Pomoc ma nie tylko obniżać rachunki
Projekt pokazuje, że rząd nie zamierza ograniczyć się do prostych dopłat do energii. Mechanizm został skonstruowany tak, aby część publicznych pieniędzy wróciła do gospodarki w postaci inwestycji ograniczających zużycie energii, zwiększających własne moce wytwórcze przedsiębiorstw lub poprawiających elastyczność całego systemu.
Dla przemysłu energochłonnego oznacza to szansę na wyraźne zmniejszenie kosztów, ale również konieczność przygotowania konkretnych projektów modernizacyjnych.
Jednocześnie propozycja wyższego CIT dla największych firm energetycznych i paliwowych może stać się jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu. W praktyce rząd chce bowiem czasowo przesunąć część dodatkowych wpływów z sektorów osiągających wysokie wyniki do branż, których konkurencyjność jest szczególnie mocno uzależniona od ceny energii.
Jeżeli projekt zostanie przyjęty zgodnie z planem, nowe rozwiązania podatkowe i program wsparcia zaczną odgrywać istotną rolę od 2027 r. Dla polskiego przemysłu będzie to próba pogodzenia dwóch celów: szybkiego obniżenia kosztów produkcji oraz wymuszenia inwestycji, które mają ograniczyć problem wysokich cen energii w dłuższej perspektywie.
„Przy obecnej trudnej sytuacji na rynku energii dla przemysłu w Polsce każdy krok mający stanowić odpowiedź, choćby doraźną, jest istotny. Stąd też wprowadzenie programu 4.5. w ramach CISAF jest krokiem w dobrą stronę. W związku z coraz bardziej intensywną polityką przemysłową widzimy jaką rolę krajowy/unijny przemysł odgrywa, jako gwarant bezpieczeństwa. Jednak sam CISAF stanowi jeden instrument, nie jest on lekiem na całość problemów. Potrzebujemy systemowych rozwiązań służących ograniczenia cen gazu ziemnego i energii elektrycznej, a do momentu osiągnięcia tego celu potrzebujemy mechanizmów ochronnych. Nie tylko CISAF, ale także rekompensat kosztów pośrednich oraz dedykowanych środków publicznych na dekarbonizację instalacji przemysłowych” – podsumowuje Piotr Mikusek.
Dodaj komentarz